90-с сыллар бүтүүлэригэр күһүөрү сайын Покровскайтан Дьокуускайга диэри “Эркээни сүүрүүтүн” үгэнэ. Күрэхтэһии кыттыылаахтарыгар стаарт бэриллээтин кытта, быһыйдар иннилэрин диэки түһүнэн кэбистилэр

Аатырбыт марафонец, ол кэмҥэ Чурапчы спортоскуолатыгар тренердиир Гаврил Нохтуунускайдыын сүүрүктэри арыаллыыр автобуска киирэн кэккэлэһэ олорон айаннаатыбыт. Биһигиттэн тэйиччи соҕус биир бэрт сэргэх көрүҥнээх эдэр киһи олорор. Аргыһым ити Петр Павлов диэн спорду суруйар суруналыыс, билис диэтэ. Тута киһибэр тиийэммин дорооболоһон, кэпсэттибит. Хаһыат кэрэспэндиэнэ эбит. “Хаһыакка суруйуоҥ этэ, араадьыйаҕа саҥарбытын салгыҥҥа көтөн хаалар, хаһыаты ууруна сылдьан, хаһан санаатын да ылан көрөҕүн”, - диэн сүбэлээтэ. Сэҥээрэммин, тута ылынным. Араадьыйаҕа кэпсиир сонуннарбын Петр Павлов эрээдээктэрдиир “Дьулурҕан” хаһыатыгар ыытаммын, ыстатыйаларым тахсар буоллулар.

pav 8

            Ити курдук, спорт суруналыыстыкатын эйгэтигэр саҥа атыллаан эрдэхпинэ, оччолорго отутун эрэ ааспыт Петр Павлов номнуо хас да кинигэлэрдээх, Россия суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ, айар үлэтин үгэнигэр сылдьара. “Сеул көбүөрүн дуораана”, “Талааннаах тэрийээччи этэ”, “Кыайыынан бэлэх”, “Үрдүккэ дабайыы үктэллэрэ” кинигэлэр, “Вольная борьба” сурунаал ааптардара.

            Кэм-кэрдии күлүм гынан ааһара түргэн. Бу күннэргэ Петр Семенович Павлов үбүлүөйдээх 60 сааһын томточчу туолла.

            Петр Семенович Уус-Алдан оройуонун Бороҕонугар төрөөбүтэ. Оскуолатааҕы сылларыгар, көҥүл тустуунан дьарыктанан оройуонугар тиийэ бастаталаабыта. Үтүөлээх тренер Николай Николаевич Рожиҥҥа дьарыктаммыта. Онон тустуук. Ийэтэ Екатерина Егоровна сааһын тухары хаһыат үлэһитэ этэ, инньэ гынан, “туйах хатарааччы”. Уфаҕа полиграфистар училищеларын бүтэрэн фотограф идэтин баһылаабыта. Дойдутугар кэлэн “Ленинскэй тэрийээччи” хаһыакка хаартыскаҕа түһэрээччи кэрэспэндиэнинэн үлэтин саҕалаабыта, литература отделыгар редактордаабыта, онтон Өрөспүүбүлүкэ бүттүүнэ” хаһыат редактора Галина Бочкарева ыҥырыытынан куоракка киирбитэ уонна күн бүгүнүгэр диэри бэйэтэ төрүттээбит  спорка аналлаах “Дьулурҕан” хаһыат редактора.

pav 1

Петр Павлов идэтийэн туран ордук күүскэ көҥүл тустуу туһунан матырыйааллары мунньар, үгүс суруйуулардаах, кинигэлэрдээх. Олор истэригэр  Саха сиригэр маассабай физкультурнай-спортивнай хамсааһын көҕүлээччитэ, тэрийээччитэ Н.Н. Тарскай туһунан дьоһун кинигэ ааптара. Итиэннэ, өссө биир үрдүк ситиһиитинэн, бэрт өр үлэлээн таһаартартаабыт көҥүл тустууга Олимпийскай чөмпүйүөннэринэн буолары ситиспит аан дойду улуу бөҕөстөрүн тустарынан өҥнөөх хаартыскаларынан, комментарийдарынан доҕуһуолламмыт түөрт “Покорившие Олимп” альбом-кинигэлэри таһаартаабыта.

pav 6

2014 сыллаахха ол маҥнайгы кинигэтин сүрэхтэниитэ буолбута. Саха Өрөспүүбүлүкэтин спорка миниистирин солбуйааччы Георгий Балакшин, “Саха сирэ” кылаабынай редактора Чокур Гаврильев, “Якутия” хаһыат генеральнай дириэктэрэ Афанасий Ноев, “Саха сирэ” хаһыат редакторын солбуйааччы Иван Ксенофонтов, Монреаллааҕы Олимпийскай оонньуулар чөмпүйүөнэ Павел Пинигин, суруналыыстар, тренердэр, тустууктар эҕэрдэлээбиттэрэ, санааларын кытта үллэстибиттэрэ.

pav 5

“Покорившие Олимп” альбом-кинигэлэр ааптара, “Дьулурҕан” хаһыат редактора Петр Семенович Павлов харда тылы эппитэ: “Футболга уонна хоккейга тэҥнээтэххэ, тустууга литература наһаа элбэҕэ суох. Тустууга тахсар ыйынньыктар сылларынан тахсаллар. Мин ону уларытаммын ол ыйынньыктарга хас биирдии тустуугу көрдөрдүм. Холобур, биһиги Олимпийскай чөмпүйүөннэрбитин Роман Дмитриеви, Павел Пинигини, кинилэр спортивнай биографияларын, тустууга ситиһиилэрин, кими билиэххин баҕараргынан, биир страницаны арыйдын даҕаны, барыларын кэбэҕэстик булар гына оҥоро сатаатым.

pav 9

Бастакы кинигэм тахсыбытыгар Александр Иваницкайга бэлэхтээбитим, билсэбин кинини кытта, суруйсабын. Кини этэн турар: “Олимпийскай оонньуулар чөмпүйүөннэрин тустарынан кинигэни саха суруналыыһа таһаарбыта улахан ситиһии диэн. Чугастааҕынан ылан эттэххэ, тоҕо эрэ Дагестан дуу, Осетия дуу, эбэтэр Америка дуу, Япония дуу суруналыыһа, маннык олимпийскай чөмпүйүөннэри ойуччу тутан, барыларын хаартыскаларын киллэрэн, биографияларын ыйан таһаарбытын, мин 20-30-ча сыл тухары манныгы көрө иликпин”,- диэн эппитэ. Итинэн биһиги киэн туттуохтаахпыт. Бу кинигэ аҥардас Павлов эрэ таһаарда диэн буолбатах. Аны туран, бу кинигэ ыйынньык. Мин суруйааччы буолбатахпын, хомуйан, оҥорон, сааһылаан, дьаарыстаан таһаарааччы буолабын. Бу кинигэ чопчу тахсыытыгар миигин тулалыыр тэрилтэм, спордум салайааччылара, спорду таптааччылар өйөбүллэрэ, көмөлөрө эмиэ бааллар. Бу кинигэ тахсыыта Саха сирин ситиһиитэ диэн ылыныахха наада диэн саныыбын”.

pav 10

pav 11           

Петр Семенович ити этэрин курдук, кинигэлэргэ баар статистика көрдөрөрүнэн, Олимпийскай чөмпүйүөннэрдээх 26 дойдулар бааллар. Биһиги дойдубутугар тустуу Федерацията  1920 сыллар саҕаланыыларыгар тэриллибит. Бөҕөстөрбүт 1952 сыллаахха Финляндияҕа Хельсинкитээҕи Олимпийскай оонньууларга ССРС-тан 79 кг Давид Цимакуридзе уонна 87 кг Арсен Мекокишвили маҥнайгы кыһыл көмүс мэтээллэри аҕалтаабыттар. Онтон ыла, ССРС уонна Россия бөҕөстөрө 2020 сыллаах Токиотааҕы Олимпийскай оонньууларга диэри барыта 31 кыһыл көмүс мэтээллэри ылаттаабыттар. Хамаанданан түмүккэ сэттэ төгүл бастаабыттар. Сахабыт сирин бөҕөстөрүттэн, биллэрин курдук, Роман Дмитриев 1972 сыллаахха Мюнхеҥҥэ уонна 1976 сыллаахха Павел Пинигин Монреальга чөмпүйүөннээбиттэрэ.

            Чаҕылхай статистика!

Изображение WhatsApp 2025 02 08 в 19.30.12 a2f48ac4

Олимпийскай оонньуулар чөмпүйүөнэ, аан дойду түөрт төгүллээх чөмпүйүөнэ Александр Иваницкай Дьокуускайга Роман Дмитриев Норуоттар икки ардыларынааҕы турнирга кэлэ сылдьан  “Покорившие Олимп” кинигэни ылан, көрөн баран, суруналыыс Петр Павлов “улахан чинчийэр үлэни” ыыппытын, чахчы, “тустууну иһиттэн билэр, таптыыр эрэ киһи итинник кинигэни таһаарыан” сөбүн, кинигэни “Павловскай энциклопедия” диэн үрдүктүк сыаналаабыта уонна 500 эрэ экземплярынан тахсыбытын “муораҕа хаапыла буоларын” тэҥнээн бэлиэтээбитэ, хомолтотун эппитэ, талааннаах суруналыыс “кинигэни английскайдыы тылынан тылбаастыы сылдьарынан, өссө элбэтэн таһаарарыгар үбүлээһин көрүллэригэр” эрэлин биллэрбитэ. Үрдүктүк сыаналаабыта.

            Суруйар эйгэҕэ кынаттаабыт үөлээннээхпин, суруналыыһы, статиһы, документалиһы, фотограбы, тустуу ырытааччытын Петр Семенович Павловы үбүлүөйдээх 60 сааһынан итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит! Айар аартыгын арыллан истин, ситиһиилэр кэлэ турдуннар,   чэгиэн-чэбдик туруктан, дьиэ-кэргэҥҥэр дьол-соргу тулалаатын!

Баһылай Посельскай

Поделиться:

#Новости