сэттэ сыллааҕыта Дагестан тренердэрин кытта кэпсэтэн, эрчийэр оҕолорун тустуу уйатыгар Хасавюртка илдьэ сылдьыбыта. Дьарыктаммыттара. Улаханнык сөбүлээбиттэрэ, тустуук оҕолор элбэх доҕоттордоммуттара. Ити кэмтэн ыла уопутураннар, сылдьар ыырдара биллэ кэҥээтэ. Баҕалаах оҕолор бараллар. Сырыыларыгар-айаннарыгар тэрилтэтэ, төрөппүттэр өйүүллэр, көмөлөһөллөр.
Виталий Николаевич ис-сүрэҕиттэн оҕолорго тустууну сайыннарар сыаллаах-соруктаах. Онуоха, киһи быһыытынан сытыы-хотуу, кэпсэтинньэҥ, туохтан да иҥнэн-толлон турбат ураты хаачыстыбалара, күүстээх баҕа санаата төһүү күүһүнэн буолаллар. Ыра санаатын толорорго киэҥ-нэлэмэн Сахабыт сиригэр тустуу баар улуустарын, спортивнай оскуолалары үксүлэрин хабар. Географията кэҥээн иһэр. Сунтаар, Үөһээ-Бүлүү, Бүлүү, Горнай, Хаҥалас, Нам, Мэҥэ-Хаҥалас, Амма, Уус-Алдан, Чурапчы, Томпо, Өймөкөөн, Абый, Үөһээ-Дьааҥы, Эбээн-Бытантай, Орто-Халыма, Аллараа-Халыма, Алдан, Нерюнгри, Тулагы, Хатас, Дьокуускай тустуук оҕолоро соҕуруу баран дойду киин куораттарын, Азия өрөспүүбүлүкэлэрин базаларыгар эрчиллэн, күрэхтэһэн кэлиилэрэ үтүө үгэскэ кубулуйда.
Үүнэр көлүөнэ ыччат кыахтаах, билиилээх-көрүүлээх, толкуйдаах, сатабыллаах, быһаарыныылаах буола үүнэригэр-сайдарыгар улахан үлэни ыытар. Оҕолор төрөппүттэрин, эрчийэр тустаах тренердэрин кытта эрдэ кэпсэтэр, сөҥнөһөр, биир өйгө-санааҕа киирэллэр. Сүүрбэччэ оҕолоох хамаанда хомуллан, соҕуруу баран дьарыктанан кэлэллэр.
Виталий Николаевич Жиркову кытта сылдьыбыт оҕолор үксүлэрэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин сүүмэрдэммит хамаандатыгар бааллар. Холобура, соҕуруу хастыыта да бииргэ сылдьыспыт уола Арыйаан Винокуров “Азия оҕолорун” оонньууларыгар кыһыл көмүс мэтээл хаһаайынынан буолбута, Россия оҕолорун финалиһа, Бувайсар Сайтиев турнирын кыайыылааҕа. Дьокуускай куорат 3 № оҕо спортоскуолатын иитиллээччитэ Эрхаан Куличкин Бүтүн Россиятааҕы турнир кыайыылааҕа. Россия көбүөрүгэр финаллаабыта. Ньурбаттан Миша Осипов Россия ыччаттарыгар үһүс миэстэлэммитэ. Чурапчыттан Эрхаан Смирников, Дьокуускайтан Уйгун Бурцев дальнай Восток чөмпүйүөннэрэ. Итинник, өрөспүүбүлүкэ, Дальнай Восток, Россия оҕолоругар, ыччаттарыгар чөмпүйүөннүүр, миэстэлэһэр, Бүтүн Россиятааҕы турнирдар кыайыылаахтара элбэхтэр. Аан бастаан сылдьыспыт Алеша Антипин, онтон тирэҕирэн, сөбүлээн, билигин Хотугу Осетияҕа Владикавказка олорор, тустуунан дьарыктанар, үөрэнэр.
Сылдьалларын былаһын тухары иитии-өйдөтүү үлэтэ күннэтэ ыытыллар. Ханна да тиийдэллэр оҕолору сахалыы итэҕэллээх буолалларыгар, илдьэ сылдьар төрүт культурабытын, айылҕаны кытта чугастык сыһыаннаһыыны кытта ыкса ситимниир. Ыраах айаҥҥа, эрчиллэр-бэлэмнэнэр түмсүүлэргэ турунуохтарын иннинэ хайаан даҕаны алгыстаналлар, сирдэрин-дойдуларын алаадьынан арчылыыллар. Саха буолалларын быһыытынан сиэри-туому тутуһууга улахан болҕомто уураллар. В.А. Кондаков аатынан Норуот Медициинэтин Ассоциациятыгар алгыс ылан бараллар. Киэҥ сирдэринэн оҕолор этэҥҥэ, эчэйиини ылбакка, көмүскэллээхтик сылдьарга кыһаллаллар. Практика, олох көрдөрөрүнэн ити сүрдээҕин көмөлөһөр.
Тустуу сайдыбыт Хотугу Кавкаһынан, Крым Феодосия куоратыгар, Киргизиянан, Казахстанынан, Тыванан, Красноярскайынан, Бурятиянан сылдьыталааннар күүстээх эрчиллэр-бэлэмнэнэр түмсүүлэри аастылар. Холобур, Тыва Өрөспүүбүлүкэтин киин куоратыгар Кызылга “Центр спортивных единоборств”, Дагестан Өрөспүүбүлүкэтин куоратыгар Хасавюртка Гамид Гамидов спорт Дыбарыаһыгар, “Спартак” ДЮСШОР-га, Красноярскайга Миндиашвили Академиятыгар дьарыктаныылар аастылар, турнирдарга кытыннылар. Олору кэпсиир-көрдөрөр хаартыскалардаахтар, видеолардаахтар.
Кавказ үрдүк хайаларыгар, муораҕа сөтүөлээһиннэр, көдьүүстээх дьарыктар туһалара, көдьүүстэрэ элбэх. Виталий Николаевич уопутуран иһэр, тренердэри, спортивнай оскуолалар тренердэрин кытта кэпсэтэн, ыкса билсэн, билиитэ-көрүүтэ кэҥээн иһэр. Кэллэҕин аайы сэргэх дэлэй сонуннаах, сэргэх кэпсээннээх-ипсээннээх. Былааннардаах, бырайыактардаах. Ханна-хаһан-туох күрэхтэһиилэргэ кыттыахтаахтарын ааҕа билэттиир. Оҕолору эргиччи сайыннарарга оҕолору кытта биирдиилээн (индивидуальнай) үлэни ыытар.
Соҕуруу баралларыгар кыһыҥҥы каникулларга тохсунньуга уонна сайын от-атырдьах ыйдарыгар табыгастаах кэми талаллар. Оҕуруот аһа, фрукта ситэн, иҥэмтэлээх ас элбэх буолар. Биллиилээх күүстээх бөҕөстөрү көрөн, тэҥҥэ эрчиллэн, эргиччи эбиллэллэр. “Высокогорьеҕа” хайа салгынынан көччүйэ тыынан, сөтүөлээн, дьиэлэригэр күүһүрэн-уоҕуран, улаатан кэлэллэр, төрөппүттэрин, тустаах тренердэрин үөрдэллэр.
Быйыл Киргизия-Казахстан, Тыва эргин 25 тустуук оҕолор сырыттылар.
Киргизия Бишкек куоратыгар биир дойдулаахпыт, Мансур диэн ааты ылыммыт саха чаҕылхай тустууга Иннокентий Иннокентьев кэлэн маастар-кылаас көрдөрбүт. Академия Изабековых эрчиллибиттэр. Көҥүл тустууга U-15, U-20 Азия чемпионатын көрөр дьолго тиксибиттэр. Азия континенын күүстээхтээх бөҕөстөрүн үс күн тилэри умсугуйа көрбүттэр. Индустар, японецтар “харса суохтар”, “олох буойуттар”, “физикалаахтар” диэн сөхпүттэр-махтайбыттар. Улаханнык астыммыттар. Аатырар Иссык-Куль күөлүгэр тиийбиттэр, хайа үрдүгэр, спортивнай базаҕа үрдүттэн олорон эрчиллибиттэр. “Объемҥа”, “качкаҕа” үлэлээбиттэр. Астына-дуоһуйа сөтүөлээбиттэр.
Казахстан Алма-Ата куоратыгар Медео кыһыҥҥы спорткомплекска сылдьыбыттар. Оҕолор төрөппүттэрин кытта көрсүбүттэр, айылҕаҕа үөрэ-көтө бырааһынньыктаабыттар. Салават диэн тренер көрсүбүт. Урукку биһи Леонид Спиридоновпытын кытта биир ыйааһыҥҥа тустар күүстээх бөҕөс тустуу заалын туран биэрбит. Улахан турнирга кыттыбыттар. Сахаларын сирин соргулаахтык ааттаппыттар. Эрчиллиилэрэ, бэлэмнэрэ үчүгэй буолан бэйэлэригэр эрллээхтик тустубуттар. Барыта 10 мэтээли, ол иһигэр, икки кыһыл көмүс мэтээллэри Айтал Иванов (Хаҥалас), Ильдар Попов (Бүлүү), икки үрүҥ көмүһү Эрхаан Васильев (Ньурба), Алгыстаан Андреев (Үөһээ-Бүлүү) ылаттаабыттар, атыттар боруонса мэтээллэммиттэр.
Тыва Кызыл куоратыгар Сат Опан, Начын Куулар, Начын Монгуш, Сайын Казырык курдук тустуу сулустара эрчиллэн, үүнэн тахсыбыт “Автомобилист”, “Херел” спорткомплекс саалаларыгар дьарыктаммыттар. “Субедей” спорткомплексыгар буолбут Россия Кубогар сылдьан саха тустууктарыгар ыалдьыбыттар. Тыва Өрөспүүбүлүкэтин чемпионатыгар кыттыбыттар, Виталий Николаевич бэйэтин уола Дальнай Восток иккис-үһүс призера Эрчим Жирков үһүс бириистээх миэстэлэммит. Саха сириттэн тустууну өрө тутар Тыва чемпионатыгар кытта иликтэрин санаттахха, үчүгэй ситиһии буолбут. Красноярскайга Миндиашвили аатынан тустуу Академиятыгар дьарыктаммыттар.
”Спорт норма жизни" программанан Чечня Өрөспүүбүлүкэтин Грознай куоратыгар аһаҕас турнирга эмиэ кытыннылар.
Азия, Кавказ уонна Саха тустууга оскуолаларын сүрүн уратыларын бэлиэтии көрбүттэр. Виталий Николаевич этэринэн, албастары, холобур, “мельницаны”, “атахха киириилэри” оҥорууларбыт сүнньүнэн биир гынан баран, тустуу ис хоһооно атыттардаах. Тустууктар “настройкаларыгар”, өйдөрүгэр-санааларыгар сытар дии саныыр. Кавказтар итии хааннаахтар, хоттороллорун сөбүлээбэттэр, харса суох киирсэн иһэллэр диэн ааҕар. Тувиннар эмиэ харса суохтар. Уһуну-киэҥи толкуйдаабатттар. Сахалар киэҥи-куону толкуйдуубут. Олоххо-дьаһахха да оннук. Ол мэһэйдиир быһыылаах диир: “Тустуубут да элбэх толкуйга киллэрэр быһыылаах. Онон сорох түгэннэргэ мэһэйдиир быһыылаах. Көбүөргэ таҕыстын, кииристин да биири санаан, олох до конца барыахха наада эбит дии санаатым. Онон буоллаҕына, ким күүстээх санаалаах, сыаллаах-соруктаах, тутуһар киһи ол элбэҕи ситиһэр быһыылаах диэн түмүктэргэ кэллим. Биһи уолаттарбыт ылыналлар. Уонна сахалар, уопсайынан, биһи киэҥник толкуйдаан ылынабыт”.
Күүстээх тустууктардаах сиргэ ыйы ыйдаан сылдьар буоланнар, оҕолор эбиллэллэрэ харахха быраҕыллар. Бастакы нэдиэлэҕэ хоттороллор, иккис нэдиэлэлэригэр тэҥҥэ тусталлар, күрэхтэһиигэ кытталлар, төрдүс нэдиэлэлэригэр ситиһиилэр кэлэллэр, финалларга тиийэллэр, мэтээллэргэ тиксэллэр. Психология, уйулҕа элбэҕи быһаарар. Киин сирдэринэн сылдьыбыт тыа сирин оҕолоро нуучалыы иҥнибэккэ саҥарар буолаллар.
Ыйы ыйдаан сылдьан эргиллэн кэлиилэрин төрөппүттэрэ Дьокуускай авиапордугар көрсөллөрө эмиэ кэрэ-бэлиэ түгэн. “Выездной” тренер Виталий Николаевич Жирков тапталлаах Сахатын сирин оҕолорун Россия, Европа, аан дойду чөмпүйүөннэрин кытта бииргэ дьарыктаннарар, үүнэллэригэр-сайдалларыгар кыаҕы үөскэтэрэ хайҕаллаах.
Виталий Николаевич сүрүн сыала-соруга: “Оҕолор дьарыктанан күүс-уох эбинэллэрэ, бэйэлэригэр эрэллээх буолууларыгар, спортивнай карьераларыгар көмөлөһүү, эрэллээхтик үүнэллэригэр-сайдалларыгар кыахтары үөскэтиигэ ыытыллар үлэ буолар. Улахан кыайыыларга суолу тэлии уонна кэтэһиилээх олимпийскай мэтээллэр кэлэллэрин ситиһии”.
Оҕолор төрөппүттэриттэн, тустаах тренердэриттэн махтал, хайҕал тылларын истэртэн ордук күндү суох.
Баһылай Посельскай
