бэтэрээннэр уонна ыччаттар саахымакка уонна дуобакка сүүмэрдэммит хамаандаларын икки ардыларыгар 15-с турнира ыам ыйын 5 күнүгэр “Кыайыы 50 сыла” спорт Дыбарыаһыгар үрдүк тэрээһиннээхтик ыытылынна.
Наум Трифонович Слепцов Аҕа дойду Улуу сэриитин 2-с истиэпэннээх уордьанын кавалера, “Туйгун пулеметчик” Бойобуой Бэлиэлээх, Кыһыл Армия 152 стрелковай полкатын байыаһын быһыытынан Япония Квантунскай армиятын урусхаллааһын кыттыылааҕа, “Японияны Кыайыы иһин” мэтээллээх. Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, “Өрөспүүбүлүкэ туһатыгар уонна албан аатыгар” Бочуоттаах бэлиэлээх, Саха Өрөспүүбүлүкэтин уһуннук олорууга “Үйэ саас” Бочуоттаах бэлиэлээх, “Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бочуоттаах Ытык Кырдьаҕаһа”, “Якутянин 2020 года” общественнай бириэмийэ Лауреата, “Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр культура, наука, үөрэх фондатын Лауреата, “Саахамыкка бэриниилээх буолуу” мэтээллээх, Томпо улууһун, Таатта улууһун Октябрьскай нэһилиэгин уонна Горнай улууһун Маалтааны нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо.
Үөрүүлээх быһыыга-майгыга
Үтүө үгэскэ кубулутуллан сыллата ыытыллар турнир үөрүүлээхтик аһыллыытыгар Улуу Аҕа дойду сэриитин Кыайыытын Знамятын Дьокуускай куорат Саха сиринээҕи Государственнай кадеттар оскуола-интэринээттэрин иитиллээччилэрэ тутан киллэрдилэр.
Анал байыаннай дьайыы бэтэрээнэ, РФ Геройа, номоххо киирбит “Алеша” таанка ыытааччы-механига Филипп Александрович Евсеев; Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Аҕа дойдуну көмүскээччилэр” Саха сиринээҕи Государственнай фондатын филиалын салайааччыта Алексей Иванович Александров уо.д.а. кытыннылар.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Аҕа Баһылыгын Дьаһалтатын салайааччыта Георгий Николаевич Михайлов бэйэтин эҕэрдэтигэр маҥнайгы турнир саахымат-дуобат кулуубун иһинэн ыытыллыбыттарын, билигин таһыма кэҥээн, сыллата үүнэн-сайдан иһэрин, эдэрдэр маастарыстыба өттүнэн эбиллэн иһэллэрин, бэлиэтээтэ.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна спорка миниистирин э.т. Гаврил Михайлович Мохначевскай; М.К. Аммосов аатынан ХИФУ физичексэй культураҕа уонна спорка Институтун дириэктэрэ Николай Ефимович Гоголев; турнир сүрүн үбүлээччитэ, “Защита” тутуу ХЭТ ген.дириэктэрэ Михаил Ильич Альтман; Таатта улууһун баһылыга Айаал Семенович Бурцев; Саха Өрөспүүбүлүкэтин саахымакка федерациятын президенэ, Ил Түмэн депутата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Үүнэр көлүөнэтин фондатын” ген.дириэктэрэ Владимир Анатольевич Егоров; Саха Өрөспүүбүлүкэтин дуобакка Федерациятын президенэ, Ил Түмэн депутата, АГАТУ ректора Валерий Иннокентьевич Федоров; Россия студеннарын спортивнай Сойууһун исполкомун чилиэнэ, спорка Норуоттар икки ардыларынааҕы BRICS тэрилтэ салайааччыта Александр Викторович Черкашин; Наум Трифонович Слепцову, кыыһын Эльвира Гаврильевна Андросованы, турнир сүрүн үбүлээччитин Михаил Ильич Альтманы, саахымаччыттары уонна дуобаччыттары эҕэрдэлээтилэр, Махтал суруктары туттардылар.
Турнир бас судьуйата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин дуобакка федерациятын вице-президенэ, Наум Трифонович Слепцов хамаанданан турнирын көҕүлээн төрүттээбит Юрий Егорович Никифоров турнир балаһыанньатын билиһиннэрдэ.
Кытаанах киирсиилэр
Улуу Аҕа дойду сэриитигэр Кыайыы 81 сылынан саахымакка 41, дуобакка 40 дуоскаҕа оонньоотулар. Саастарынан: бэтэрээннэр дьахталлар 50-н үөһэ, эр дьон 55-н үөһэ; оҕолор 21-н аллара утарыта олорон иккилиитэ кииристилэр. Сүрүн судьуйаларынан саахымакка Гаврил Петрович Винокуров, дуобакка Вячеслав Павлович Варламов үлэлээтилэр.
Дуобат
Европа чөмпүйүөнэ Глев Васильев - өрөспүүбүлүкэ 13 төгүллээх чөмпүйүөнэ Николай Николаевич Саввиновы 1,5:0,5; аан дойду, Европа чөмпүйүөнэ Нарыйаана Сергеева – өрөспүүбүлүкэ түөрт төгүллээх чөмпүйүөнэ, ССРС спордун маастара Иван Иванович Щукины 2:0; ыччаттарга аан дойду, Европа кыайыылааҕа, дьахталларга Россия чөмпүйүөҥкэтэ, гроссмейстер Юлия Никанорова – ХИФУ преподавателин, ССРС спордун маастара Геннадий Гурьевы 1,5:0,5; аан дойду, Европа кыайыылааҕа, Санкт-Петербург студена Алексей Большаков – Саха сирин түөрт төгүллээх чөмпүйүөнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ, ССРС спордун маастара Василий Кононовы 2:0; хамаанда хапытаана, университет студенката, аан дойду, Европа чөмпүйүөҥкэтэ, спорт маастара, гроссмейстергэ үлэлиир Айыына Протопопова - фотокорреспондент, маастарга кандидат Александр Назаровы 1,5:0,5; Россия чөмпүйүөҥкэтэ, маастарга үлэлиил Сайаана Николаева – Петр Захаровы 1,5:05; аан дойду чөмпүйүөнэ, спорт маастара Артем Федоров – маастарга кандидат Иван Лазаревы 1,5:0,5; аан дойду, Европа, Россия чөмпүйүөҥкэтэ спорт маастара Айыына Прокопьева Егор Дьяконовы 1,5:0,5; Европа үрүҥ көмүс призера Лия Яндубаева Михаил Копырины 1,5:0,5; Европа чөмпүйүөҥкэтэ, Россия спордун маастара Альбина Колодезникова Иван Кычкины 2:0; Европа, Россия чөмпүйөҥкэтэ, спорт маастара Саяника Кондратьева Захар Барашковы 1,5:0,5 хоттулар. Иккилии паартияларга оонньооннор, эдэрдэр бэтэрээннэри 52:30 кыайдылар.
Саахымат
Саха сирин уопуттаах саахымаччыттара Анатолий Охотин, Аким Попов, Марфа Колесова, Владимир Терентьев, Сергей Сыромятников, Мария Охлопкова, Андрей Иванов, Галина Эверстова, Семен Протодьяконов, Василий Матвеев, Петр Яковлев, Евгений Шарин хамаандаларыгар иккилии кыайыы очколарын аҕалтаатылар.
2-с кылаас үөрэнээччитэ, оҕолорго Дальнай Восток призера, өрөспүүбүлүкэ хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, 2-с спортивнай разоядтаах Давид Симонян – 89 саастаах Константин Романовы 2:0; оҕолорго Россия үрүҥ көмүс призера, Дальнай Восток хас да төгүллээх кыайыылааҕа, үрдүкү лигаҕа иккис миэстэлээх, маастарга кандидатүлэлиир Арсений Чумаевскай – өрөспүүбүлүкэ хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, ССРС күүстээх маастара күүстээх Павел Бекетовы 2:0; оҕолорго Дальнай Восток хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, өрөспүүбүлүкэ хас да төгүллээх призера, маастарга үлэлиир Артур Васильев Николай Бурнашеву 2:0; оҕолорго Дальнай Восток хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, дьахталларга өррөспүүбүлүкэ чөмпүйүөҥкэтэ, спорт маастара Арина Васильева Алексей Баишевы 1,5:0,5; оҕолорго өрөспүүбүлүкэ чөмпүйүөнэ, 1 спортивнай разрядтаах Леня Каскевич – Семен Местниковы 1,5:0,5; оҕолорго өрөспүүбүлүкэ, Дальнай Восток, Россия чөмпүйүөҥкэтэ Валерия Слепцова Александр Жуну 2:0; өрөспүүбүлүкэ призера, 1 спортивнай разрядтаах Вадим Филиппов – Владимир Таппыровы 2:0 хоттулар. Дальнай Восток призера, 1 спортивнай разрядтаах Никита Находкин – Дмитрий Мосоринныын 1:1; Дальнай Восток, өрөспүүбүлүкэ чөмпүйүөҥкэтэ, дьахталларга өрөспүүбүлүкэ хас да төгүллээх чөмпүйүөҥкэтэ, маастарга кандидат Евдокия Избекова Юрий Яковлевтыын 1:1 тэҥнэстилэр. Көрсүһүү 45:35 бэтэрээннэр кыайыыларынан түмүктэннэ.
Түмүк
Саахымакка уонна дуобакка уопсай түмүгү таһаарыыга, эдэрдэр 87:75 кыайыыны ситистилэр! Турнир суолтата улахан. Бүтүн Россиятааҕы категориялаах судьуйа Гаврил Петрович Винокуров этэринэн:
“Өй-санаа тургутуһуутугар, уопут атастаһыы быһыытынан, эдэрдэр улахан уруогу ылбыттара кэрэхсэбиллээх. Сылын ахсын икки өттүттэн куоталаһыы үчүгэй. 103 сааһыгар үктэммит Наум Трифонович Слепцов иилээн-саҕалаан ыытар, саҥаран-иҥэрэн, баҕа санаатын тиэртэ, хайҕаан астыммытын биллэрдэ. Дойдуга маннык күрэхтэһии суох. Оҕолорбут Россияҕа инники күөҥҥэ сылдьаллар. Соҕуруу улахан испэсэлиистэр анаан-минээн Саха сирин саахымаччыт оҕолорун, ыччаттарын анаан-минээн кэтээн көрөр, ырытар буоллулар. Ити инникигэ эрэли үөскэтэр. Бурятияны кытта уопут атастаһаммыт, инники күөҥҥэ тахсыахтаахпыт. Хаҥалас саахымаччыттара үчүгэйдик оонньоотулар, очколары аҕалтаатылар. Атын улуустартан Чурапчы, Таатта, Нам саахымаччыттара кытыннылар. Бу турнирга Россия тренерэ кэлэ сылдьар, кэтээн көрдө, хамсааһын тахсыаҕа. Инники кэскиллэрбит оонньоотулар”.
Саха сирин 13 төгүллээх чөмпүйүөнэ Николай Николаевич Саввинов санаатын кытта үллэһиннэ: “Өрөспүүбүлүкэ элбэх төгүллээх чөмпүйүөнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ, 91 саастаах спорт маастара Семен Спиридонович Исаков Европа, Россия призера 8 саастаах Айсаана Федорова диэн кыысчааны 2:0 кыайда. Саха сирин бастакы гроссмейстера Александр Азаров дьахталларга аан дойду, Европа чөмпүйүөҥкэтэ, гроссмейстер Сандаара Апросимовалыын, спорт маастардара Геннадий Гурьев, Валерий Хорин тэҥнэстилэр. Өрөспүүбүлүкэ түөрт төгүллээх чөмпүйүөнэ Иван Щукин, үтүөлээх тренер, ССРС маастара Василий Кононов уонна мин Глеб Борисовка хоттордубут. Хомойбоппун, Оҕолор билигин таһымнара атын, элбэхтик күрэхтэһэллэр, аан дойдуга тиийэ ситиһиилэрдээхтэр. Оҕолор “боевой духтаахтар”, маладьыастар. Сайдыы баар. Күн аайы кэлэн дьарыктаналлар. Мөлтөх да балаһыанньалаах олордоллор бэриммэттэр, оонньууллар. Ити үчүгэй, үөрэбин эрэ”.
Наум Трифонович Слепцов турниры түмүктээн тыл эттэ: “Үрдүк таһымҥа ааста, үчүгэйдик барда. Тыҥааһыннаах буолла. Эдэрдэр бастаатылар. Кырдьаҕас саахымаччыттар кыайбыттарыгар үөрдүм. Эдэр дуобаччыттар кыайдылар, хайыахпытый. Кэлэр турнирга бэлэмнээх кэлэҥҥит киирсиэххит, санааҕытын түһэримэҥ. Эдэрдэргэ сайдыы баар, үөрэбит. Эҕэрдэлиибин!”.
Уонна, Наум Трифонович дуобат уонна саахымат бэтэрээннэригэр Дмитрий Мосориҥҥа, Николай Саввиновка, эдэр эрдэҕиттэн 73 сыл алтыһан кэлбит Семен Спиридонович Исаковка, саахымат федерациятын салайа сылдьыбыт Семен Афанасьевич Протодьяконовка, дуобат үтүлээх тренеригэр Мария Никитична Бырдынныроваҕа харчынан биһирэбил бириэмийэлэри туттартаата. Турниры тэрийээччилэргэ махталын биллэрдэ.
Турнир сүрүн үбүлээччитэ, “Защита” тутуу ХЭТ ген.дириэктэрэ Михаил Ильич Альтман санаатын кытта үллэһиннэ: “Уонча сыллааҕыта турниры аан бастаан көрөн, билэн, улаханнык сөхпүтүм уонна саахымат-дуобат сайдыытын эйгэтин өйүөхпүн баҕарбытым. Ааһан хаалар табыллыбат дии санаабытым уонна кыттарга баҕа санаа киирбитэ. Мин аҕам эмиэ аҕа дойду сэриити н кыттыылааҕа этэ, Чехословакияҕа тиийэ сэриилэспитэ. Фронтовик-буойун Наум Трифонович Слепцову аҕабар ханыылыы көрбүтүм. Бэтэрээннэр аҕыйаатылар. Кинилэргэ сүгүрүйүөх кэриҥнээхпит. Биһи, аҕа көлүөнэ, ааспыт үтүө өйдөбүллэрин ыччакка тиэрдэр аналлаахпыт. Хорсун дьыалалары. Өйдүүрбүт, баарбыт тухары турнир салҕанан бара туруоҕа. Өссө күүһүрдэн, сайыннаран иһиэхпит”.
Аҕам саастаахтар уонна эдэрдэр саахымакка уонна дуобакка хамаанданан турнирдара истиҥ, үтүө өйдөбүллэри сахта, инники кэскили түстээтэ. Үйэ саастаах саахымаччыт, сэрии кыттыылааҕа Наум Трифонович Слепцов бэйэтинэн кэлэн турнир саҕаланыаҕыттан бүтүөр диэри истэ-билэ, сэҥээрэ олордо.
Баһылай Посельскай
