Учуонай, историк, саха тылын үөрэхтээҕэ Ксенофонтов Гаврил Васильевич аатынан орто оскуолаҕа спортивнай кылаас үөрүүлээх быһыыга-майгыга аһылынна. Үүнэр көлүөнэ ыччаты кыайыыларга кынаттыыр аатырбыт күрэсчит, “Дыгын оонньууларын” биэс төгүллээх муҥутуур кыайыылааҕа Егор Филиппов аата иҥэрилиннэ. Спорду өрө тутар икки этээстээх таас оскуола киэҥ-куоҥ спортсаалатын үрдүк эркинигэр Егор Филиппов, боксаҕа Олимпийскай оонньуулар призера Георгий Балакшин, көҥүл тустууга аан дойду чөмпүйүөннэрэ Виктор Лебедев, Герман Контоев, аан дойду боруонса призера, спорт миниистирэ Леонид Спиридонов мэтириэттэрэ кыайыыларга угуйаллар.
Балаҕан ыйын 1 күнэ хас биирдиибитигэр үтүө өйдөбүллэри саҕар олус күндү уонна долгутуулаах. Өрөгөй музыкатынан, дохсун ытыс тыаһынан доҕуһуолланан, сибэкки дьөрбөтө тутуурдаах учууталларын батыспытынан II-XI кылаастар оҕолоро хаамсан киирдилэр. Убайдарын-эдьиийдэрин батыспытынан, оскуола боруогун аан бастаан атыллаабыт маҥнайгы кылаас үөрэнээччилэрэ Сардаана Макарова, Дариса Степанова, Витя Ефремов кылаастарын салайааччытынаан Мария Семеновна Третьяковалыын сиэттиһэн киириилэрин мустан олорор дьон сүһүөхтэригэр туран уруйдуу көрүстүлэр. Былырыын соҕотох үөрэнээччи үөрэххэ киирбит, онон быйыл эбиллии баарын оскуола дириэктэрэ Эльвира Петровна Герасимова эҕэрдэ тылыгар үөрэ-көтө иһитиннэрдэ.
Оскуола оҕотун ахсаана аҕыйаҕа үөрэх-иитии үлэтин хаачыстыбатыгар тугу да сабыдыаллаабат. Улуус Тиит Арыы, Сиинэ, Иһит кырыы бөһүөлэктэриттэн “Дыгын оонньуларын” биэс төгүллээх муҥутуур кыайыылааҕа Егор Филиппов курдук Саха сирэ бүттүүнэ киэн туттар боотурдара чочуллан тахсаллар!
Утуу-субуу эҕэрдэ тыллар дуораһыйбытынан бардылар. Биир бастакынан, “Кэнчээри” уһуйааҥҥа өр сыл үлэлээбит Альбина Коммунаровна Федотова эҕэрдэлээтэ. Алын сүһүөх кылаас уолаттара:
“Өбүгэбит хаалларбыт оонньуута,
Өрүү баар буолуоҕа куруутун.
Ыстаҥа, хапсаҕай, хаамыска,
Хайаан да сайда туруохтун!”
Күрэскэ ыҥырар-угуйар ис хоһоонноох бэртээхэй ырыа бэлэхтээтилэр.
Итинтэн салгыы, нэһилиэк баһылыга ситиһиилээх, таһаарыылаах үлэни баҕаран Григорий Дмитриевич Лукин эҕэрдэлээтэ. Улуус баһылыга Сергей Геннадьевич Гребнев
улуус үрдүнэн маҥнайгы кылаастарга 29 оскуолаларга 341 үөрэнээччи киирбитин; үөрэх саҥа кабинеттара баалларын; 2025 сылтан национальнай программа үлэлиирин; Тиит Арыы нэһилиэгэ, оскуолата дириҥ историялаахтарын; хайыһар спорда өрө тутулла сылдьыбытын, Степан Дмитриевич Соловьев аатын-суолун өрөспүүбүлүкэҕэ тиийэ иһитиннэрбитин; Г.В. Ксенофонтов хаалларбыт научнай үлэлэрэ салҕаналларын; Егор Филиппов көҕүлээбит “Дыгын ыччата” күрэхтэһиигэ үрдүк көрдөрүүлэр ситиһиллэннэр, улахан биһирэбилинэн туһаналларын; бастыҥ күрэсчиттэри батыһар, олоххо, үөрэххэ, спорка көхтөөх, кыайыыга дьулуурдаах ыччаттар тахсан иһэллэрин; спортивнай кылааһы аһар туһунан кэпсэтиини аан бастаан бу ааспыт кыһын Чурапчы спорка институтун ректора И.И. Готовцев, институт президенэ М.Д. Гуляев, өрөспүүбүлүкэ спорка музейын дириэктэрэ М.Е. Друзьянов этиилэринэн оскуола дириэктэрэ Э.П. Герасимова быһаарыныы ылан олоххо киллэриллэн эрэрин; улуус 2029 с. Манчаары оонньууларын ыытарга күүскэ бэлэмнэнэрин; онуоха, Тиит Арыы оскуолатыгар тэриллэн эрэр спортивнай кылаас улахан төһүүнэн буолуохтааҕын тустарынан киэҥ ис хоһоонноох иһитиннэриини оҥордо. Улууска физическэй культура уонна спорт сайдыыларыгар кылааттарын киллэрбит Михаил Егорович Друзьяновка, физкультура учууталыгар Дмитрий Дмитриевич Лукиҥҥа, эбии үөрэхтээһин учууталыгар Валентина Алексеевна Наумоваҕа Бочуотунай грамоталары туттартаата.
Улуу депутаттарын мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ Анатолий Петрович Антонов; Саха Өрөспүүбүлүкэтин саха дэгит күрэһигэр Федерация президенин солбуйааччы Семен Алексеевич Пинигин, Анал Байыаннай Дьайыыттан уоппускатыгар кэлэ сылдьар Алексей Николаевич Федотов эҕэрдэлээтилэр.
Хаҥалас улууһун физическэй культураҕа уонна спорка Управлениетын начальнига Виктор Прокопьевич Громов Манчаары оонньууларыгар бэлэмнэнии чэрчитинэн “саха многоборьетыгар” спортивнай кылааһы тэрийэн аһар туһунан кэпсэтиилэр барбыттарын; Тиит Арыыга үлэлээбит, билигин Иһит бөһүөлэгин оскуолатын дириэктэрэ Сергей Романов спортивнай кылааһы аһар туһунан көҕүлээн этии киллэрбитин; сайын устата 25 оҕо суруттарбытыттан 20-тэ хоту Орто-Халыматтан, Эдьигээнтэн, өрүс илин эҥэр улуустарыттан Чурапчыттан, Тааттаттан, Амматтан, киин улуустартан Горнайтан, Хаҥаластан уонна Дьокуускай куорат оҕолоро төрөппүттэрин сөбүлэҥнэринэн ылыллыбыттарын; “конкуренция” баар буоллаҕына сайдыы барыахтааҕын; былырыын Тиит Арыыга 41 оҕо баар эбит буоллаҕына, онно 25 оҕо эбиллэн, Тиит Арыы оскуолата 66 үөрэнээччилэммитин, эбиллии баарын; спорт сайдарын туһугар үлэ барарын; спорт Министиэристибэтиттэн тренер штатын ылары ситиспиттэрин; саха төрүт оонньуулара сайдалларыгар олук ууруллубутун; спортсменнар киһи быһыытынан сайдыылаахтарын, булугас-талыгас сытыы дьон тахсалларын; Тиит Арыы кэрэ айылҕатыгар, Өлүөнэ Эбэ уутугар күүстээх, кыахтаах дьоннор үүнэр-сайдар кыахтаналларын; эһиил, онтон эһиил саҥа күүстээх-сайдыылаах оҕолору аҕалан, эрчийэн, иитэн-такайан сайыннарыахтаахтарын; улуус спорка тэрилтэлэрэ, оҕо спортоскуолалара, спорт Дыбарыаһа бары биир сомоҕо үлэни ыыталларын; оҕолорго “Дыгын ыччата” өрөспүүбүлүкэ таһымнаах күрэхтэһиини салгыы өссө тэрийэн ыытар былааннаахтарын; саҥа тэриллибит спортивнай кылааска Тиит Арыы оскуолатын учууталлара сомоҕолоһон, үлэтин саҕалаан эрэр тренергэ көмөлөһөн, бииргэ үлэлээтэхтэринэ үтүө түмүктэр кэлэллэригэр эрэнэрин биллэрдэ уонна Управление аатыттан мас тардыһыы, “тутум эргиир” сабыс-саҥа комплектарын бэлэхтээтэ.
Спорт Дыбарыаһын дириэктэрэ Олег Иннокентьевич Иванов Покровскай куорат Тиит Арыы нэһилиэгин, оскуолатын, спортивнай кылааһы кытта “шефтэһэргэ”, бииргэ үлэлииргэ баҕа санаатын эттэ уонна тустуу көбүөрүн сэртэпикээтин туттарда.
“Дыгын оонньуулара-2025” муҥутуур кыайыылааҕа, Дьокуускайга 1№ оҕо спортоскуолатыгар дэгит күрэс кулуубу салайар Борис Сдвижков саха төрүт күрэс көрүҥэр кылаас арыллыбытыгар уонна уһулуччулаах күрэсчит Егор Филиппов аатын иҥэриллибитигэр махтанна, спортивнай кылаастан өй-санаа, эт-сиин өттүнэн күүстээх, эргиччи кыахтаах уоланнар тахсалларыгар эрэнэрин биллэрдэ.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин дэгит күрэһин Федерациятын вице-президенэ, өрөспүүбүлүкэ спорка Албан аатын музейын дириэктэрэ Михаил Егорович Друзьянов спортивнай кылаас хорсун санаанан аһыллыбытын; өрөспүүбүлүкэҕэ спорт национальнай көрүҥнэригэр бастакы спортивнай кылаас баар буолбутун; 60-с сыллардаахха улуу тренер, нуучча тылын учуутала Д.П. Коркин эмиэ интэринээт суолтатын, профессиональнай көрүҥҥэ оҕолор сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри дьарыктаналларыгар, биир сиргэ чөмөхтөөтөххө, улахан ситиһиилэр кэлиэхтэрин сөп диэн үлэтин саҕалаабытын санатта. Онон, Тиит Арыылар сөптөөх дьыаланы ылынан быһаарыммыттарын; күрэхтэһиилэргэ миэстэлэспит оҕолору ыларга, тренердэр штаттарын көрөргө мэктиэлээтэ.
Эльвира Петровна Герасимова – Тиит Арыы оскуолатын дириэктэрэ: “Бүгүн долгутуулаах ураты линейка ааста. Атын көрүҥнэргэ спортивнай кылаастары аһарга хас да сыллааҕыта былааннаабыппыт. Оҕолор гаджетка, телефоҥҥа наһаа олороллор. Доруобуйаларын тупсардыннар диэн сыаллаахпыт-соруктаахпыт. Спорка көрдөрүүлэр кэлиэхтэрэ диэн эрэллээхпит. Интернааппыт душевойдаах, толору хааччыллыылаах. Сэттэ штатнай үлэһиттэрдээх. Бачча хамсанан баран түмүктэр баар буолалларыгар кыһаллыахпыт”.
Спортивнай кылаас тренеринэн ананан үлэтин саҕалаан эрэр Владислав Петрович Чердонов: “Өлүөхүмэбин. Тиит Арыы сайдар кэскиллээх. Үлэлииргэ баҕа баар, күүскэ үлэлэһиэхпит. Бэйэм хапсаҕайдьыппын, мас тардыһабын, саахыматтыыбын, дуобаттыыбын, саха төрүт көрүҥүн сөбүлүүбүн. Саха төрүт көрүҥнэрэ толкуйдуурга, ыарахаттары туоруурга, спорт ханнык көрүҥүнэн дьарыктаныахха сөбүгэр оҕоҕо сөп түбэһэр хайысхалары ыйан биэрэр. Ыарахаттары туоруурга тулуурдаах буоларга үөрэтэр. Сыалым-соругум – бэйэтин кыаҕар эрэллээх, үчүгэй спортсмены иитии, күүстээх, өйдөөх, инникигэ дьулуурдаах буоларга. Чурапчы спорка институтун бүтэрбитим, институт миэхэ биэрбитэ, үөрэппитэ элбэх. Киириэм диэн баҕа санаа эрдэттэн баара. Өй-санаа, олох, дьарык, дьону кытта үлэ, оҕолору кытта үлэлииргэ бэлэммин. Оҕолору таһаартыам”.
Тиит Арыы оскуолатын дириэктэрэ Эльвира Петровна Герасимова, Саха Өрөспүүбүлүкэтин саха дэгит күрэһигэр Федерация президенин солбуйааччы Семен Алексеевич Пинигин, “Дыгын оонньуулара-2025” муҥутуур кыайыылааҕа Борис Сдвижков, Хаҥалас улууһун физическэй культураҕа уонна спорка Управлениетын начальнига Виктор Прокопьевич Громов, оскуола бастыҥ спортсмена Радомир Лукин спортивнай кылааһы арыйар лиэнтэни быстылар.
Дьэ итинник, Сахабыт сиригэр саха төрүт күрэс көрүҥэр бастакы спортивнай кылаас тэрилиннэ. Тиит Арыы оскуолатын оҕолоро үөрэххэ, спорка ситиһиилэринэн, саҥаттан саҥа үрдэллэринэн үөртүннэр!
Баһылай Посельскай
