Аан туманынан оргуйар уһун кыыдааннаах кыһыммыт ааһан, күүтүүлэх күндү кэммитин, Ийэ айылҕабыт чээлэй күөҕүнэн силигилии сиппит самаан сайыммытын көрсөр, алгыс этиллэр, уохтаах кымыс иһиллэр, эмис эт сиэниллэр, ырыа-тойук, оһуохай аргыстаах, үгүс күндү-мааны ыалдьыттардаах Улуу Туймаада уйгу тунах ыһыаҕа ньиргийэн ааһа оҕуста!
Күрэхтэһии таһыма – көрөөччүтэ элбэҕинэн
Киэҥ-нэлэмэн Сахабыт сирин дьоно-сэргэтэ, тоҕуоруһа мустар, биһириир, кус быһыйдар, ат бөҕөлөр күөн көрсөр, күрэс былдьаһар күүрээннээх түһүлгэлэрэ “Дыгын оонньуулара” далааһына киэҥинэн, көрөөччүлэрэ, “ыалдьааччылара” элбэҕинэн, ама туох тэҥнэһиэ буоллаҕай!! Саха Өрөспүүбүлүкэтин Аҕа Баһылыга Айсен Николаев, спорт миниистирэ Леонид Спиридонов эҕэрдэлэрэ дуораһыйдылар.
Быйылгы “Дыгын оонньууларын” бириистэрэ улаханнарынан, элбэхтэринэн уратыланна, сөхтөрдө. Сыл устата күүстээх утарсааччыларыныын иэмэх талахтыы эрийсиилээх, олус сындааһыннаах, уол оҕо уйана-хатана биллэр кытаанах тургутуулардаах сүүмэрдээһиннэри 16 уоланнар ааспыттара. Кустук курдук куоһаммыт, ох курдук оҥостубут, “Мин дуо!” дэммит, эт-сиин өттүнэн толору сиппит-хоппут, күүс-күдэх өттүнэн “баардаах”, кыраһыабай быһыылаах-таһаалаах, “тоҥ” иҥиирдээх, быыппастар былчыҥнаах, “буһууну-хатыыны” толору ааспыт, киһи хараҕа хайгыы көрөр боотурдара икки күн тилэри ким күүстээҕин, ордук бэлэмнээҕин быһаарыстылар. Бары да дэгиттэр эргиччи кыахтаах тэҥ баайыылаах буоланнар ким бастыырын, миэстэлэһэрин эрдэттэн чопчу этэр уустуктардаах буолла. Сүүмэрдиир күрэхтэһиилэргэ үтүө өйдөбүллэри хаалларбыт, чахчы, дэгиттэр уолаттар. Биирдиилээн көрүҥнэргэ быраабылалар уларытыллыбыттар. Күрэхтэһиилэр хаамыыларыгар тахсыталаабыт мөккүөрдэргэ, ол уларыйыылар сүрдээҕин туһалаатылар. Түһүлгэҕэ буола турар күрэхтэһиилэри көрөргө мэһэй суоҕа, кытаанах бэрээдэк олохтоммута, көрөөччүлэргэ табыгастаах буолла. Түһүлгэ стадион курдук оҥоһуллара уонна тырыбына кэҥэтиллэрэ буоллар, өссө элбэх киһи да көрүөн сөп эбит.
Маҥнайгы күн
“Үс төгүл үскэ” Өрөспүүбүлүкэ атах оонньуутугар чөмпүйүөнэ, спорт маастара
Яков Дмитриев (Кэбээйи) 35 м 94 см түһэн эрэллээхтик бастаата. Артем Дьяконов (Кэбээйи )эмиэ бэккэ барда - 35 м 11 см көрдөрүүлээх иккис, Алексей Созонов (Орто Халыма, 34 м 91 см) үһүс миэстэлэннилэр. “Тутум эргииргэ”
“Дыгын-2025” муҥутуур кыайыылааҕа Борис Сдвижков (Амма) 67, Артем Дьяконов (Кэбээйи) 64, Алексей Соколов (Сунтаар) 64 эргийэннэр инники күөҥҥэ таҕыстылар.
Мас тардыһыытыгар Николай Матаннанов (Таатта) Борис Сдвижковка, Алексей Созоновка, Алексей Соколовка биирдии да маһы биэрбэккэ, Яков Дмитриеви уонна Ариян Мэрины 2:1 баһыйталаан, бастаата. Яков Дмитриев иккис, Ариян Мярин (Томпо) иккис, үһүс буоллулар.
Маҥнайгы күн түмүгүүнэн, Николай Матаннанов 11 кыайыы очколаах бастакы, Яков Дмитриев 12 очколаах иккис, Артем Дьяконов 15 очколаах үһүс үчүгэй көрдөрүүлэннилэр. Борис Сдвижков 18, Павел Друзьянов 19, Ариан Мэрин 20 очколаахтар. Ким бастыан, миэстэлэһиэн сөбүгэр араас сылыктааһыннар, “тойоннооһуннар” бааллар.
Иккис күн
Оҕунан ытыыга 30 миэтэрэ сиртэн алталыы ытыылардаах иккилиитэ төхтүрүйэн ытыылар болҕомтону тартылар.
Сыалын таппатах боотур диэн суох буолла. “Куобаҕы”, “куһу”, тииҥи” эр-биир табыталаан истилэр. Яков Дмитриев 49 очколаах үһүс үчүгэй көрдөрүүлэннэ. Павел Друзьянов 58 очколанан рекорд олохтуу сырытта! Алексей Созонов бүтэһик холонуутугар 59 табыылаах “буруолуу сылдьар” саҥа олохтоммут рекорду тупсарда уонна бу көрүҥҥэ бастаата! Оҕунан ытыы көрдөрүүтэ сыллата тупсан иһэр. Ыһыылаах-хаһыылаах 400 м сиргэ сүүрүүгэ хамаанда бэриллэрин кытта уоланнар бары тэҥҥэ иннилэрин хоту түһүннүлэр.
Суол былдьаһыытыгар бэйэ-бэйэлэрин кытта мэһэйдэһии үөскүү сырытта. Ортоку сылдьар быһыйдар ситиһэр, инники тахсар кыахтарын сүтэрэ быһыытыйдылар. Хата, анньыаласпатылар, охторсубатылар. Эгил-тэгил соҕус көрдөрүүлэрдэннилэр. Саамай эдэрдэрэ, Чурапчы институтугар үөрэнэр Мэҥэ-Хаҥалас 20 саастаах уолана Руслан Слепцов харааныттан инники күөҥҥэ сырытта уонна инники иһээччилэри сититэлээн, биэтэккэ 54,22 сөк көрдөрүүллэх сүүрүүтүн бастакынан түмүктээтэ. Тимофев Большаков (Сунтаар, 54,58 сөк) иккиһинэн, Артем Дьяконов (Кэбээйи, 55,73 сөк) үсүһүнэн кэлитэлээтилэр.
Халбарыйсыылаах, бырахсыылардаах хапсаҕайга, “Дыгыҥҥа” төһө да аан-бастакытын кытыннар, “Төлөй Боотур” аатынан сүрэхтэммит Юрий Копырин (Чурапчы) маҥнайгы күөн көрсүһүүтүгэр маастар Айсен Семеновка баһыйтарбыта эрээри, салгыы хапсыһыыларыгар күүстээх утарсааччыларын Ариан Мэрини, Тимофей Большакову, Артем Дьяконовы, Яков Дмитриеви, Павел Друзьяновы утуу-субуу охтортоон, бастаата. Артем Дьяконов (Кэбээйи) иккис, Артем Дьяконовтан бүдүрүйбүт Айсен Семенов (Өлөөн) үһүс бириистээх миэстэлэргэ тигистилэр.
135 кг ыйааһыннаах тааһы көтөҕөн ыраах илдьиигэ, хапсаҕайга эрдэ туораабыттар, саҕалаатылар. Онус “Дыгыныгар” кыттар Николай Матаннанов (Таатта) 130 м 13 см тиэрдээн, эрэлээхтик бастаата. Павел Друзьянов (Чурапчы) 91 м 13 см, Ариян Мярин (Томпо) 87 м 36 см көрдөрүүлэрдээх иккис, үһүс миэстэлэннилэр.
Кыайыылаахтарга - баһырхай бириистэр!
Сэттэ көрүҥнэр түмүктэринэн, “Дыгын-2026” муҥутуур кыайыылааҕын үрдүк аатын “3х3” иккис, “тутумҥа” үһүс, маска онус, оххо бэһис, сүүрүүгэ үһүс, хапсаҕайга үһүс, тааска алтыс миэстэлэрдээх, 31 кыайыы очколаах
Кэбээйи 22 саастаах боотура Артем Дьяконов ылла уонна “СТК-Строй” (ген.дир. Анатолий Заболоцкай) туруорбут биир хостоох квартиранан уонна “Прогресс” тутуу тэрилтэтэ (ген.дир. Алексей Пинигин) 3 000 000 солк.сэртэпикээтинэн наҕараадаланна: “Тренерим Николай Иванов. Миэстэлэһэр баҕа санаа эрдэттэн баара. Саарбахтааһын эмиэ баара. Болҕомтону “тааһы көтөҕүүгэ” уурбуппут. Эрэл баара. 90 м тиэрдэр сорукпун кыранан толорботум, 82 м тиэртим. Хомулламмын күрэхтэстим. Күүстээх үлэ, дьарык чыпчаалларга тиэртэ. Уол оҕом кынаттаата, күүс кииллэрдэ. Туруоруммут сыалы ситиһиэххх сөп эбит. Долгуйуу баара. Тренердэрим бирииһи санаама диэбиттэрэ. Сүрүн тренерим Николай Иванов, сүүрүүгэ Миха Васильев, маска Артем Зорин, хапсаҕайга Иван Семенов, оххо Александр Филатов, ыстаныыга Кай Адамов көмөлөстүлэр. Кинилэргэ уонна миигин өйөөбүт дьоҥҥо махталбын тиэрдэбин”.
Иванов Николай, атах оонньуутун маастара: “Үлэбит түмүктээх буолла. Өр сыл, оҕо эрдэҕиттэн дьарыктаммыппыт. Ситиһиилэр кэлэллэригэр эрэллээх этибит. Үрдүк Айыыларбыт, Эбэбит, Аар айылҕабыт көмөлөстүлэр. “Дыгын оонньууларын” суолтата улахан, ыччаттар үүнэллэригэр-сайдалларыгар сүрдээх көмөлөөх. Саха омук күүһэ-кыаҕа,модун санаата, ис культурата арыллаллар”.
Кэбээйи 30 саастаах кынаттаах кылыыһыта Яков Дмитриев 35 очколаах иккис миэстэлэннэ уонна “Timir GYM” спорт кулууп салайааччытыттан Игнат Чомчоев илиититтэн “Cherri Tiggo” кроссовер-массыына күлүүһүн тутта: “Тренерим “Дыгын оонньууларын” биэс төгүллээх кыайыылааҕа Егор Филиппов. Элбэх үлэни оҥордубут. Кыайыыга кыра тиийбэтэ. Сүүрүүгэ халҕаһаҕа мэһэйдэттим, анньыһар табыллыбат диэммин, сүүрэр тэтиммин бытаардарга күһэлинним. Сититэлиир, куотар кыах суох буолан биэрдэ. Сүүрүүбүн тохсуһунан түмүктээтим. Ити охсуута улахан буолла. Маска Иннокентий Федоров, хапсаҕайга Дьулустаан Николаев уонна Александр Румин, оҕунан ытыыга Юлия Кириллина дьарыктаабыттара. Салгыы, мас тардыһыытынан эрчиллэммин маастар нуорматын толорор уонна эһиилги “Дыгыҥҥа” сүүмэрдээһини ааһан, кыттар баҕалаахпын”.
Чурапчылар эрэллэрин толорон, 33 саастаах Павел Друзьянов “Дыгын оонньууларыгар” уһуннук сыралаһан кыттыбытын былаһын тухары аан бастаан бириистээх үһүс миэстэлэнэн Айсен Сыроватскайтан 1 000 000 солк. мебель сэртэпикээтин тутта: “Үөрэн турабын. Үчүгэй күрэхтэһии буолла, астына, дуоһуйа күрэхтэстим, сааһыланан кииристим. Хас көрүҥ аайы утумнаах дьарыгы аастым. Аан бастаан 2017 с. многоборьенан дьарыктанан саҕалаабытым. Мас тардыһыыта, таас курдук “силовой” көрүҥнэри ордоробун. Дьэ, сиппит-хоппут курдук сананабын. Аны да, кыттар санаалаахпын. Кыайарбар эрэнэр, ыалдьыбыт дьоҥҥо махтанабын”.
Биирдиилээн көрүҥнэргэ бастаабыттар уонна миэстэлэспиттэр, туһааннааҕынан, 50, 30, 20 тыһ.солк. сэртэпикээттэринэн, дипломнарынан, өйдөбүнньүк мэтээллэринэн биһирэннилэр. "Дыгын-2014" муҥутуур кыайыылааҕа Петр Старостин сүүрүү кыайыылаахтарыгар бириис туруорбута кэрэхсэбиллээх.
“Дыгын оонньууларын” 2018 сылтан үбүлүүр, “Прогресс” тутуу ХЭТ ген. дириэктэрэ Алексей Семенович Пинигин ааспыт сыллар номоххо киирбит “Дыгын оонньууларын” кыттыылаахтарыгар Иннокентий Федорович Макаровка “Тайга”, Николай Викторович Дьяконовка “Тигр”, Иван Прокопьевич Белолюбскайга “Лось” булт сааларын сэртэпикээттэрин туттартаата: “Улахан бириистэри туруоруохпут диэн эрэннэрбиппит биир сыл ааһа оҕуста. Тылбытын толордубут. Күрэхтэһиилэр хайдах курдук тыҥааһыннаахтык барбыттарын көрдүбүт. Сахабыт сирин күүстээх-уохтаах ыччаттарбыт аатырдаллар. Үтүө сонуннар элбэхтэр. Бурятияҕа буолан ааспыт “Байкал OPEN” Норуоттар икки ардыларынааҕы көҥүл тустуу турнирыгар Виктор Рассадин биир сүрүн утарылаһааччытын Евгений Жербаевы 10:0 хотто. Константин Капрынов утарсааччыларыгар биир да очукуону биэрбэккэ кыахтаахтык бастаата. Икки бөҕөспүт бириистээх миэстэлэннилэр. Дьиэ-кэргэнтэн элбэх тутулуктаах, саха бухатыырдара иитиллэн тахсаллар. Оҕо баар киһи баайа. Спордунан дьарыктаныҥ, оҕолоргутун “Дыгыҥҥа” аҕалыҥ, таһаарыахпыт. Утумнаах дьарыктаахтар ситиһиилэнэллэр. Эһиил ким кыайара биллибэт. Кытаатыҥ!”.
“Утум-Плюс” ХЭТ ген.дир. Георгий Карамзин сылы быһа дьарыктанан көмүс көлөһүннэрин тохпут, күүстээх үлэни ааспыт, төрдүс уонна бэһис миэстэлэммит боотурдарга Николай Матаннановка 300 тыһ.солк., Ариян Мяриҥҥэ 200 тыһ.солк. туттартаата.
Дьокуускай куорат дьаһалтатын баһылыга Евгений Григорьев түмүк тылы этэригэр, “Дыгын оонньууларын” таһыма түспэтигэр, үүнүү-сайдыы хас биирдии тэрийээччиттэн, күрэсчиттэн тутулуктааҕын, боотурдар аҥардас спорка көрдөрүүлэринэн муҥурдаммакка, олох-үлэ араас киэҥ эйгэлэригэр үтүө сыһыаннарынан көрдөрүөхтээхтэрин, түмсүүлээх, чөл олох аргыстаах буолуохтаахтарын санатта, бэлиэтээтэ. Түмсүүлээх буоларга ыҥырда.
Баһылай Посельскай
