биирдиилээн итиэннэ хамаанданан бастыыр иһин Саха Өрөспүүбүлүкэтин чемпионата түмүктэннэ. Амма, Бүлүү, Үөһээ-Дьааҥы, Горнай, Кэбээйи, Муома, Нам, Ньурба, Орто-Халыма, Сунтаар, Уус-Алдан, Чурапчы, Эбээн-Бытантай, Дьокуускай куораттан үс бөлөҕүнэн: 70 кг, 70 үөһээ ыйааһыннаах боотургдарга уонна кыргыттарга 47 кыттааччы ким үчүгэй бэлэмнээҕин, күүстээҕин тыҥааһыннаах киирсиилэргэ быһаарыстылар.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна спорка миниистирэ Леонид Спиридонов, Манчаары аатынан дэгит күрэс Өрөспүүбүлүкэтээҕи Киинин дириэктэрэ, Ил Түмэн депутата Геннадий Васильев, Өрөспүүбүлүкэ дэгит күрэһин федерациятын вице-президенэ Михаил Друзьянов, сүрүн судьуйа Дмитрий Саввинов Чемпионат үөрүүлээхтик аһыллыытыгар күрэхтэһии кыттыылаахтарын эҕэрдэлээтилэр, дэгит күрэс суолтатын бэлиэтээтилэр.
Көҥүл тустууга икки олимпийскай оонньуулар кыттыылааҕа, аан дойду боруонса призера, хапсаҕай түһүлгэлэрин кыайыылааҕа Леонид Спиридонов былыргы өбүгэлэрбититтэн кэлбит дэгит күрэһи сахалар сөбүлүүр көрүҥмүтүнэн буоларын, анаан-минээн дьарыктанааччылар эргиччи сайдалларын, кыахтарын көрдөрөллөрүн, “Дыгын оонньуулара” үрдүк таһымҥа ыытыллалларын, аан дойду омуктара интэриниэт ситимин нөҥүө көрөн улаханнык сэргииллэрин, сөҕөллөрүн, бэлэмнээхтэр эрэ кытталларын;
улуу тренер Д.П. Коркин иитиллээччитэ, көҥүл тустууга ССРС спордун маастара Михаил Друзьянов улахан түһүлгэҕэ чулуу күрэсчиттэрбит кытталларын, былырыын тэрис күрэс Саха сиригэр сайдыбыта 30 сыла бэлиэтэммитин, быйыл сайын “Дыгын оонньуулара” үрдүк таһымҥа ыытыллыахтаахтарын, ол курдук, муҥутуур кыайыылаахха Дьокуускай куорат баһылыга квартира, дэгит күрэс федерациятын президенэ Алексей Пинигин 3 000 000 солк. туруоралларын; улуустар дьаһалталара болҕомтону ууран эрэллэрин, Мэҥэ-Хаҥаласка (баһ. Тихонов Д.И.) федерация көдьүүстээхтик үлэлиирин, дэгит күрэскэ хамнастаах икки тренер үлэлээн эрэллэрин; Хаҥаласка (баһ. Гребнев С.Г.) “Манчаары оонньуулара-2029” көрсө аан дойду таһымнаах спорт уораҕайдарын тутарга бэлэмнэнии барарын; Чурапчы института Тиит-Арыыга филиал аһар буолбутун; “Дыгын оонньууларын” биэс төгүллээх кыайыылааҕа Егор Филиппов аатынан спорткулуубу тэрийэргэ үлэ барарын; федерация тэрит күрэс быраабылаларын саҥардыыга үлэлиирин; улуустар федерациялардаах, тренердэрдээх буолууларыгар болҕомто ууруллуохтааҕын тустарынан эттилэр.
“Улуу Туймаада” уйгу-тунах ыһыахтарын дьонун-сэргэтин сүргэлэрин көтөҕөр, былырыыҥҥы “Дыгын оонньууларын” муҥутуур кыайыылааҕа Амматтан Борис Сдвижков, бириистээх миэстэлэргэ тикситэлиир атах оонньуутун күүстээх маастара Яков Дмитриев, былырыыҥҥы өрөспүүбүлүкэ дэгит күрэһин 70 кг кыайыылааҕа, “Дыгын оонньууларыгар” сыллата бэккэ күрэхтэһэн ыһыах дьонун үөрдэр, хоту дойду хоһуун боотурдара Үөһээ-Дьааҥыттан Петр Прудецкай, Алексей Созонов түһүлгэ киэргэлинэн буоллулар. Күүстээх боотурдары кытта эдэрдэр бэккэ эристилэр. Саҥа ааттар баалларын биллэрэннэр, сэргэхситиини үөскэттилэр. Күрэс былдьаһыылар күүтүллүбүтүн курдук, эрийсиилээхтик, тыҥааһыннаахтык аастылар. Көрүҥтэн көрүҥ аайы күүтүллүбэтэх, кэтэһиллибэтэх түмүктэр тахсыталаан истилэр. Бүтэһиккэ диэри ким бастыыра биллибэт түгэннэрэ күрэхтэһии хаамыытын сытыырҕаттылар. Сырыы аайы “лидедэр” уларыйан истилэр. Куотуһуу, ситиһии, бастаан иһэн хаалыы, хаалан иһэн инники күөрэйэн тахсыы барыта баар буолла. Хамаандалар бас-көс дьоно, тустаах тренердэр, кэтээн көрө олорор “ыалдьааччылар” “иннэ-бүргэс үрдүгэр олордулар.
70 кг диэри 23 боотур, 70 үөһээ ыйааһыннаахтарга 13, кыргыттар 11 буолан күрэхтэстилэр.
Маҥнайгы күн, “Модуҥҥа” буолан ааспыт үс көрүҥнэр кыайыылаахтарынан: “3х3” атах оонньуутугар 70 кг боотурдарга Данил Слепцов (32 м 80 см, Мэҥэ-Хаҥалас), Василий Гаврильев (Мэҥэ-Хаҥалас), Петр Прудецкай (Үөһээ-Дьааҥы); 70+ Яков Дмитриев (34 м 00 см, Кэбээйи), Владлен Сергеев (Нам), Алексей Михайлов (Мэҥэ-Хаҥалас); кыргыттарга Мичийэ Большакова (23 м 74 см, Сунтаар), Зоя Попова (Бүлүү), Милена Белолюбская (Амма) инники күөҥҥэ таҕыстылар.
“Тутум эргиир”. 70 кг Петр Попов (70, Чурапчы), Айастаан Колесов (Эбээн-Бытантай), Владислав Кузьмин (Чурапчы); 70+ Алексей Созонов (60, Орто-Халыма), Артем Оконешников (Орто-Халыма), Борис Сдвижков (Амма); кыргыттарга Мичийэ Большакова (Сунтаар), Сайыына Иванова (Горнай), Зоя Попова (Бүлүү).
Мас тардыһыы. 70 кг Алексей Михайлов (Мэҥэ-Хаҥалас), Рустам Федоров (Чурапчы), Петр Прудецкай (Үөһээ-Дьааҥы); 70+ Борис Сдвижков (Амма), Михаил Николаев (Бүлүү), Яков Дмитриев (Кэбээйи); кыргыттарга Айаана Константинова (Мэҥэ-Хаҥалас), Сайыына Иванова (Горнай), Мичийэ Большакова (Сунтаар).
Оҕунан ытыы. 70 кг Петр Попов (39, Чурапчы), Владимир Степанов (Сунтаар), Владислав Кузьмин (Чурапчы); 70+ Юрий Копырин (36, Чурапчы), Артем Оконешников (Орто-Халыма), Иван Данилов (Уус-Алдан); кыргыттарга Кэрэчээнэ Кириллина (39, Орто-Халыма), Сайыына Иванова (Горнай), Клавдия Сивцева (Уус-Алдан).
400 м сүүрүү. 70 кг Айастаан Колесов (57,31 сөк, Эбээн-Бытантай), Даниил Слепцов (Мэҥэ-Хаҥалас), Петр Прудецкай (Үөһээ-Дьааҥы); 70+ Яков Дмитриев (54,75 сөк, Кэбээйи), Борис Сдвижков (Амма), Алексей Созонов (Орто-Халыма); кыргыттарга Милена Белолюбская (01,06 сөк, Амма), Мичийэ Большакова (Сунтаар), Сайыына Иванова (Горнай).
Хапсаҕай. 70 кг Петр Прудецкай (Үөһээ-Дьааҥы), Валерий Потапов (Мэҥэ-Хаҥалас), Николай Архипов (Кэбээйи); 70+ Артем Оконешников (Орто-Халыма), Юрий Копырин (Чурапчы), Борис Сдвижков (Амма).
“Таас көтөҕүү” (кумахтаах куул), ыраах илдьии. 70 кг Николай Архипов (150 м, Кэбээйи), Петр Прудецкай (107 м, Үөһээ-Дьааҥы), Айастаан Колесов (106 м, Эбээн-Бытантай); 70+ Яков Дмитриев (110 м, Кэбээйи), Юрий Копырин (100 м, Чурапчы), Борис Сдвижков (78 м, Амма).
Уопсай түмүгү таһаарыыга 70 кг боотурдарга “тутум эргииргэ” охтон, балачча ыраах тэбиллэн баран, кэлин өрүһүнэн, биэс көрүҥнэргэ иккис-үһүс буолуталаабыт, хапсаҕайга бастаабыт, хотугу уонна саха дэгит күрэһин спордун маастара Петр Прудецкай (Үөһээ-Дьааҥы) 37 кыайыы очколаах кыахтаахтык бастаата: “Быйылгы сезоҥҥа дьарыкпын, кэккэ биричиинэлэринэн, күһүн хойутаан саҕалаабытым. Сүрүн сыалым-соругум “Дыгын оонньууларыгар” кыттарга бэлэмнэнии. Дьокуускайга буолбут састакы сүүмэрдээһиҥҥэ бэйэбин тургутан көннөрү кыттыбытым. Онтон дьарыктанан, Бороҕоҥҥо иккис сүүмэрдээһиҥҥэ уонна бу чемпионакка кытынным. Күрэхтэһииттэн күрэхтэһиигэ эбиллэн иһэрим биллэр. Сылга биирдэ ыытыллар дэгит күрэс чемпионатыгар ыйааһыммыттан 2-3 кг түһэринэммин, бэйэм тэҥнээхтэрбин кытта киирсэн этэҥҥэ түмүктээтим. Кыайардыы киирбитим. Кыайыыбыттан дуоһуйан турабын. Ордук табыллан сүүрүүгэ, хапсаҕайга, “тааска” күрэхтэстим. Оҕунан ытыы “хайдах утуйан тураргыттан тутулуктаах” көрүҥ. Тренерим Иван Прокопьевич Белолюбскай бары көрүҥнэргэ дьарыктыыр. Билигин сүрүн соругум диэн, Чурапчыга буолар үһүс сүүмэрдээһиҥҥэ кыттаммын путевка ылыахтаахпын!”.
Владислав Кузьмин (Чурапчы) иккис, Айастаан Колесов (Эбээн-Бытантай) үһүс миэстэлэннилэр.
70 үөһээ ыйааһыннаахтарга дэгит күрэскэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин чөмпүйүөнэ, “Дыгын-2025” боруонса призера, өрөспүүбүлүкэ атах оонньуутугар чөмпүйүөнэ, спорт маастара, чэпчэки атлетикаҕа Россия маастарыгар кандидат, “3х3”, 400 м сүүрүүгэ, “Тааһы көтөҕүүгэ” бастаталаабыт, мас тардыһыытыгар үһүс миэстэлэммит, бу сайын “Дыгын-2026” оонньууларыгар путевка хаһаайына Яков Дмитриев санаатын кытта үллэһиннэ: “Күрэхтэһии сүрдээх тыҥааһыннаахтык ааста. Бэлэмнэнии үчүгэй. Былаан быһыытынан баран иһэр. Күрэхтэстим. Сүрүн сыалбын-сорукпун саха дэгит күрэһигэр маастарын нуорматын толордум! Бу күрэхтэһиигэ оҕунан ытыыга уонна хапсаҕайга үчүгэйдик аһыллыбатым. Тренерим Егор Филиппов дьарыгым уопсай былаанын туруоран биэрэр, хапсаҕайга Дьулустаан Николаевка, оҕунан ытыыга Александр Филатовка эрчиллэбин. Спарринг-партнер быһыытынан убайдарбын, бииргэ эрчиллэр уолаттарбын кытта дьарыктанабыт. Дьисспилиинэ быһаарар оруоллаах уонна күннээҕи режими, аһылыкпын тутуһабын. Бастыахпын наада диэн туруоруммут сыалбын-сорукпун толордум. Астынным. Дэгит күрэскэ кытта үөрүйэх баар буолла. 2027 с. Ньурбаҕа буолар Саха сирин норуоттарын Спортивнай оонньууларыгар уһуну ойууга, эбэтэр, 400 м сүүрүүгэ кыттар баҕа санаалаахпын. “Тутум эргиир” атах оонньуутугар мэһэйдиир, ол иһин ыстаныыларга кытта иликпин. Бу күрэхтэһиилэргэ кыттыыларым сайыҥҥы “Дыгыҥҥа” бэлэмнэнии курдуктар, сыыһаларбын-халтыларбын, мөлтөх өрүттэрбин көннөрөргө көмөлөһөллөр”.
Сүрүн фаворит Борис Сдвижков (Амма) иккис, Орто-Халыматтан Артем Оконешников үһүс миэстэлэннилэр.
Кыргыттарга “Манчаары оонньууларыгар” дэгит күрэс муҥутуур кыайыылааҕа Мичийэ Большакова маҥнайгы күн түмүгүнэн икки көрүҥҥэ бастаталаан, эрэллээхтик инники иһэн, оҕунан ытыыга тохсус миэстэҕэ тэбиллэ сырытта. Кэлин өрүһүнэн, 400 м иккис үчүгэй көрдөрүүлэннэ уонна 16 очколаах иккис миэстэлэннэ. Университиэт физкультураҕа институтугар физрук идэтигэр үөрэнэр Сайыына Иванова (Горнай) чөмпүйүөн үрдүк аатын ылары ситистэ: “Дьарыктана сылдьыбыт көрүҥнэрим элбэхтэр. Дэгит күрэһинэн Манчаарыга кыттаарыбын саҕалаабытым. Бастыам диэн санаа суоҕа, үс иһигэр киирэргэ диэн этэ. Мас тардыһыыта уонна ох эрэнэр көрүҥнэрим. Ыстаныыбар эрэ төрдүс буоллум уонна барытыгар үс иһигэр киирдим. Күрэхтэһии кэмигэр доҕотторум сүбэлэрэ, өйөбүллэрэ уонна тренердэрим быһаарыылара улаханнык көмөлөстө. Мас тардыһыытыгар Яна Юрьевна Захароваҕа, оҕунан ытыыга Максим Васильевичка уонна оҕо эрдэхпиттэн Иван Иванович Гороховка, дьарыктаммытым”.
Амма бастыҥ күрэсчит ыччата, Чурапчы институтугар үөрэнэр Милена Белолюбская 400 м бастакы, “3х3” үһүс миэстэлэрдэнэн, чемпионат боруонса мэтээлинэн наҕараадаланна.
Хамаанданан түмүккэ Кэбээйи бастаата, Амма иккис, Мэҥэ-Хаҥалас үһүс буолуталаатылар. Чөмпүйүөннэр, бириистээх миэстэлэргэ тиксибиттэр, Манчаары аатынан дэгит күрэс Киин (Васильев Г.А.) мэтээллэринэн, грамоталарынан уонна туһааннааҕынан, дэгит күрэс федерацията (Пинигин А.С.) туруорбут 50, 40, 30 тыһ.солк. наҕараадаланнылар.
Баһылай Посельскай
