TYa6tuup840

Антонина Константинова  - экстремал-айанньыт

Соторутаа±ыта бассаап б³л³хт³рµгэр омуннаах-т³л³нн³³х кэпсэтии б³±³ кµ³дьµйбµтэ

Ол кэпсэтии сµнньэ: “Уонча сыллаа±ыта Тоня Константинова диэн бэрт дьарамай, кыра у²уохтаах кыысчаан Сааскылаахтан Дьокуускайга бэлисипиэтинэн айаннаан кэлбитэ. Би´иги бэйэбит дьоммут ту´унан суруйбат, кэпсээбэт эбиппит, хата ханнык эрэ кытай ту´унан ы´а-то±о кэпсиибит”, – диэн этэ. Кинини айан суолугар к³рсµбµт суоппардар э²ин суруйбуттар этэ да, ол кэпсэтиилэргэ бэрт элбэх сыы´а баара (ханнык ыйга, хас сыллаахха айаннаабытыгар э²ин).

Антонина Константиноваттан урут икки т³гµл улахан интервью ылан турабын. 2006 сыллаахха бэлисипиэтинэн Дьокусскайтан Сунтаарга, онтон Сунтаартан Дьокуускайга айанын кэннилэриттэн. Оччолорго кини са²а µрдµк µ³рэ±и бµтэрбит 22-лээх кыысчаан этэ. Ол сыл кини Анаабыр Сааскылаа±ар экэнэмии´инэн µлэлии барбыта.

Онтон аны 2008 сыл саа´ыгар Антонина эмиэ эмискэ со´уппута. Бу сырыыга кини тус хоту сытар Сааскылаахтан Дьокуускайга айанныырга бы´аарыммыт этэ. Ол хорсун айана этэ²²э тµмµктэммитэ: Антонина муус устар са²атыгар Сааскылаахтан турунан баран, ыам ыйын са²атыгар Дьокуускайга айаннаан кэлбитэ.

Антонина оччолорго интервью биэрэ кэлэригэр бэлисипиэтинэн сµµрдэн кэлээт, эмискэ туормастаан хорус гыннарара, мэлдьи дьо±ус µрµсээк сµгэ´эрдээх буолара. Онтон бэттэх номнуо 9-11 сыл аа´а охсубут. Кини билигин “Шерл” диэн тырааныспар хампаанньатыгар µлэлиир эбит.

Антонина Константинова бµгµн “Кыым” сэргэх ыалдьыта. Онон у´уну киэ²и эргиппэккэ, кэпсэтиибитин ол хорсун айантан са±алыахха.       

IMG 20170207 WA0025

– Тоня, Сунтаарга бэс ыйыгар айаннаабыккын ки´и ³йдµµр да, ылынар да. Оттон 40 кыраадыстаах бытар±ан тымныыга Анаабыртан Дьокуускайга бэлисипиэтинэн айанныырга ылбычча ки´и санаммат ээ. Ха´ан итинник санаа µ³скээбитэй?

– 2006 сыллаахха, µ³рэхпин са²а бµтэрбит сылбар Сааскылаахха µлэлии тиийбитим. Онно сыл кэри²э µлэлээт “саас уоппуска ылан, бэлисипиэтинэн Дьокуускайга тµ´µннэххэ хайдах буолуой?!” диэн санаа µ³скээбитэ. Дьо²²о ити санаабын этэн к³рд³хпµнэ “кµлэн-оонньоон этэр” дии саныыллара, соччо итэ±эйбэттэрэ. Биир кы´ын “балыы´а±а анаан Дьокуускайтан Анаабырга массыына сµµрдэн а±алабыт” диэн буолбута. К³рд³´³ммµн ол массыынанан айаннаспытым, суол хайда±ын к³рбµтµм-истибитим.

– Т³´³ да муус устар са²ата буоллар, бытар±ан тымныы кµннэр турбуттар дии.

– Оннук, Сааскылаахтан бастаан турунарбар 38 кыраадыс тымныы этэ, сарсыныгар 42 кыраадыс буолбута. Тымныытын аа´ан, уун-утары сып-сытыы, ки´и сирэйин бы´ыта биэртэлиир тыал µрэн сирилэтэрэ. Мааскалаах этим да, улаханнык абыраабата±а.

– Туох ³йµ³лээх, тэриллээх этигиний?

– Бэлисипиэтинэн итинник ыраах айанныыр ки´и та´а±а´ын т³´³ кыалларынан чэпчэтэ сатыыр м³ккµ³рдээх. Ол да буоллар “ыстаан” диэн бэлисипиэт кэннигэр ыйанар анал µрµсээк ыгыччы симиллибитэ. Онно утуйар м³´³³ччµк, балаакка, ичигэс та²ас баара. £йµ³м диэн килиэп, суухара, эриэхэлэр, бэчиэнньэ, а±ыйах кэмпиэт уонна уулаах бытыылка.

– Суол та´ыгар б³р³ баарын истэн, бастаан утаа эйигин массыына арыаллаабыт этэ дии.

– Ол ту´унан суоппардар кэпсээбиттэрэ. Хоту сир б³р³т³ олус кутталлаах, ол и´ин миигин массыына арыаллаабыта. Уолаттар боруобалыыбыт диэн са²а харабыыны илдьэ барбыттара. Кинилэр мин иннибэр тиийэн, ол б³р³нµ номнуо ³л³рбµттэр этэ. Массыына±а кэлээппин кытта то²уу хаары кэ´эн, б³р³нµ со´он а±албыттара. Эдэр б³р³ этэ. Хомойуох и´ин, онно тµ´эрбит хаартыскаларым кэлин сотуллан хаалбыттара. Ол тµгэни санаатахпына, билигин да хара±ым уута кэлэр.

– Суоппардар со´уйа к³р³н, хайаан да тохтоон кэпсэтэн аа´ар буолуохтаахтар.

– Оннук, хайаан да тохтууллар. Тэлэбиисэргэ кэпсээбит, ха´ыаттарга суруйбут буоланнар, µгµстэр мин айаным ту´унан билэллэр этэ. Тохтоон кэпсэтэллэр, хаартыска±а тµ´эрэллэр. Бастаан утаа со´уйарым, куттанарым да±аны. Кэлин бэйэм дьону кытта кэпсэтээри, аралдьыйа да тµ´ээри тохтуулларын кµµтэр буолбутум.

– £л³³н Дьэли²дэтигэр бэлисипиэттээх о±олор к³рсµбµттэр этэ дии.

– Бастаан утаа суолум туундара устун тыргыллар буолла±а. Били, ырыа±а ылланарыныы “тула ³ттµм тула хаар, чуучугуруур тунал хаар”. Сып-сырдык хаар, ки´и хара±а саатар. Ол истэхпинэ иннибэр хас да хара бээтинэ к³´µннэ. Дэлби уолуйан, сµрэ±им айахпар тахса сыспыта. Онно суол та´ыгар бултаммыт б³р³ ³йбµттэн-санаабыттан ³сс³ да арахса илик буолла±а. Ол и´ин ыга куттанан, чочумча тохтоон турдум. Т³´³ ³р оннук туруохпунуй, инним диэки сы±арыйарга сананна±ым дии. Ол бээтинэлэрим улааттар улаатан бардылар. Дьоннор эбит. Куттаммытым син биир ааспата, “суол бандьыыттара бы´ыылаах” дии санаатым. Бэлисипиэттээх о±олор туралларын к³р³н баран µ³рбµтµм а±ай. Эрэйдээхтэр дэлби то²муттар этэ.

Дьэли²дэ±э итинник а´ара исти²ник к³рсµбµттэрэ. Сарсыныгар суолга таба´ыттары к³рсµбµтµм. Кинилэр табаларын Анаабыртан £л³³²²³ µµрэн и´эллэрэ. Онно табалары µйэбэр аан бастаан к³рбµтµм, эбиитин балаакка±а хоммутум. К³с таба´ыттар кы´ыннары балаакка±а хоноллор диэни истэ-истэ с³±³рµм. Балаакка и´э сып-сылаас буолар эбит. Хаары ыраастаан баран, балааккаларын туруора охсоллор, эргиччи таба тириитинэн хайаллар, тимир о´охторун оттон тигинэтэн кэби´эллэр. Ити балаакка±а мин, бэл, бэлисипиэпин со´он киллэрбиттим.

– Буур±а±а тµбэспэтэ±и² дуо?

– Хоту буур±а мэлдьи со´уччу тµ´эр, ол-бу билгэлээ´ини, ³т³ к³рµµнµ билиммэт. £л³³н сэлиэнньэтигэр олох чуга´аан баран, массыыналар субуру´ан а6ай тураллара. Айан суолун буур±а олох тибэн кэбиспит этэ. Халлаан халларын кэтэ´эн “КамАЗ” кэбиинэтигэр хор±ойбутум. Онно икки кµн олорбутум тухары наар утуйан тахсыбытым. Сылаам киирбитэ оччо эбитэ дуу, буур±алаах кµн баттыыра дуу – утуйуохпун эрэ ба±арарым. Ити кэм²э массыыналар субуру´ан туруулара килэмиэтиргэ тиийэ у´аабыта. Ол бириэмэ±э биир да массыына иннин диэки миэтэрэ да курдугу сы±арыйбата±а. Суоппардар хаары ыраастыы, кµрдьэ сатыыллара да, ол туох да ту´ата суох µлэ этэ. Хаар айан суолун олох саба тибэн кэбистэ±э дии. 

Мин массыына±а олорорбун £л³³н сэлиэнньэтигэр истэн баран бураан ыыппыттара, ол сыар±атыгар “аппын” кытта тиэллэн сэлиэнньэ±э киирдэ±им дии. Тибии типпит учаастагын итинник туораабытым. £л³³н сэлиэнньэтигэр эмиэ а´ара µчµгэйдик к³рсµбµттэрэ.

– Суолга ойуур кыыллара тахса сылдьыбыт тµгэннэрэ суо±а дуо?

– £л³³нт³н Удачнайга диэри айанныырбар б³р³л³р т³тт³рµ-таары сундулуспут суолларын сотору-сотору к³р³рµм. Куттанабын да хайыахпыный, инним эрэ диэки дьулу´ар м³ккµ³рдээхпин. Удачнайга ыалга тµспµтµм. Итии чэйи и´эн сыпсыйар, сымна±ас оро²²о утуйар, бэл, олорон эрэ тэлэбиисэр к³р³р хайдахтаах курдук µчµгэйин, дьэ, итинник тµгэннэргэ билэ±ин. Ол эрээри айыл±алыын алты´ар, кинилиин бииргэлэ´эр олус µчµгэй. Суол, чу²кунуур чуумпу уонна тыал ки´ини алыптаах турукка киллэрэр.

WErSlIiVom8

– Удачнайтан тµ´µµлээх-тахсыылаах ба±айы суол са±аланар дии.

– Оннук, тµ´µµтэ-тахсыыта бэрт элбэх эрээри, суол µчµгэй. ¥³´э тахсыы кэллэ±инэ, ыарахан ыйаа´ыннаах бэлисипиэккин µтэн эрэ та´аараргар тиийэ±ин. Тубус-туруору тахсыылаах сир буолла±ына, дэлби быста±ын, ол эрээри µ³´ээттэн сири-дойдуну анаара к³рд³ххµнэ, олус дуо´уйа±ын, хайдахтаах курдук ыараханнык дабайан тахсыбыккын да умна±ын. Онтон, дьэ, µ³рэн-к³т³н, к³т³рг³р кынаты² эрэ суох буолла±ына, аллараа диэки дьурулуу тура±ын. Олоххо эмиэ итинник со±ус дии саныыбын. Бу Орто туруу-бараан дойдуга чэпчэки суол диэн суох, Та²ара эйигин дьоллоох о²оруон ба±арда±ына, эриирдээх-мускуурдаах, ыарахан суолунан айаннатар.

– Туундараттан са±алаан сир-дойду омооно уларыйарын к³р³ и´эр бэрт интэриэ´инэй буолуо?

– Оннук б³±³ буолла±а дии, ыраах айа²²а саамай интэриэ´инэйэ диэн ол. Чернышевскайга ГЭСкэ бара сылдьыбытым, ол иннинэ балыгы µ³скэтэр ха´аайыстыба±а ыалдьыттаабытым. Биир ыал дьиэтигэр ы²ыран хоннорбута. Дьикти µчµгэй буору´унан кµндµлээбиттэрэ.

Хаартаны илдьэ сылдьабын, мэлдьи µ³рэтэбин. Онно биир нэ´илиэнньэлээх пуун баарын к³рбµтµм (аатын умнубуппун), хата, сынньанан аа´ыам диэн µ³рэ санаабытым. Онтум олох да быра±ыллыбыта ырааппыт б³´µ³лэк эбит. Амырыын хартыына, олох иэним кэдэ²нии-кэдэ²нии ааспытым.

¥гµс к³рсµбµт дьонум миигин омос к³р³³т, омук сириттэн сылдьар ки´и дии саныыллара. “Би´иги суолларбытынан то±о омуктар эрэ бэлисипиэтинэн сылдьыахтаахтарый?” – диэн кинилэртэн ыйытааччыбын.

– Онтон Сунтаар, Ньурба, ¥³´ээ Бµлµµ, Бµлµµ улуустарынан аа´аргар суол хаалан, ³рµстэр хаайан турар кэмнэрэ этэ буолла±а дии.

– Ол эмиэ биир куттал этэ. £рµ´µнэн туоруур суол омооно эрэ сытар, икки субур±а тыргыллар. Аны ол субур±а² уунан туолан турар, туораан хаарга µктэнээри гыннаххына – анна барыта уу. “Оо, ама, хаалар, хаайтарар буолла±ым дуу?” – диэн санаа µµйэ-хаайа тутара. Ити улуустарынан аа´арбар ³рµ´µ туораа´ын саамай ыарахан тµгэннэрим этилэр.

– Эн билигин ³сс³ да эдэргин дии, ³сс³ ханна эрэ айанныахха диэн санаа µµйэ-хаайа туппат дуо?

– £йбµн тутта±ым дии (кµлэр). Билигин итинник о±о санаа эмискэ к³т³н тµспэт буолла±а. ¥лэлиэхпин, кыра уолчааммын иитиэхпин наада. Туох эрэ санаа кыыма кылам гынан аа´ааччы. Са²а сири-дойдуну к³р³р, сонун сирдэринэн айанныр ба±а санаа µгµс ки´иэхэ баар. Ол бы´ыытынан мин да аан дойдуну кэрийэ барыахпын, сылдьыбатах куораттарбар э²ин сылдьыахпын ба±арабын б³±³ буолла±а.

– Тоня, эйигин “Кыым” аа±ааччыларын аатыттан Дьахтар кµнµнэн э±эрдэлиибин.

– Махтал.

– £сс³ маннык ыйытыылаахпын: эр дьон ханнык хаачыстыбаларын с³бµлээбэккиний?

– Куттас буолууну уонна ки´иэхэ собус-соруйан ку´а±аны о²орууну. Ити эр дьо²²о эрэ буолбакка дьо²²о барытыгар сы´ыаннаах. Мин дьону дьахталлар уонна эр дьон диэн араарбаппын. Ки´и аймах, сµнньµнэн, биир.

Кэпсэттэ Федор РАХЛЕЕВ, "Кыым" хаhыат.  09.03.2017

Поделиться:

Добавить комментарий

#Новости

турник3

“SakhaLifting” ватсаап бөлөх үтүө холобурдара

Утумнаах дьарык, күннэтэ хамсана сылдьыы дьиҥ туһатын Дмитрий Петрович Захаров…
турник3

“SakhaLifting” ватсаап бөлөх үтүө холобурдара

Утумнаах дьарык, күннэтэ хамсана сылдьыы дьиҥ туһатын Дмитрий Петрович Захаров…