Былырыын биирдиилээн бастыыр иһин күрэхтэспиттэрэ. 1800 үөрэнээччилээх, 100-н тахса педүлэһиттээх Марха орто оскуолатын (дир. М.Н. Стручкова) тэрийиитинэн начаалынай кылаас уолаттара хамаанданан күрэхтэһиилэрэ ыам ыйын 16 күнүгэр буолан ааста. Турнир өрөспүүбүлүкэҕэ көҥүл тустуу сайдыбыта 70 уонна Монреаллааҕы (Канада) Олимпийскай оонньууларга үс саха бөҕөһө – Павел Пинигин кыһыл көмүс, Роман Дмитриев, Александр Иванов үрүҥ көмүс мэтээллэри ылаттаабыт өрөгөйдөөх ситиһиилэрин 50 сылыгар ананна.
В.П. Керемясов аатынан тустууга аналлаах 3 № оҕо спортоскуолатын дириэктэрэ Василий Васильевич Уйгуров быһаарарынан, киин куорат тустуунан дьарыктанар тустуу филиаллардаах сэттэ орто оскуолалар кыра саастаах үөрэнээччилэрэ 11 ыйааһыннарга “Эркин эркиҥҥэ” көбүөргэ утарыта таҕыстылар.
Маннык хамаанданан киирсии аан бастаан ыытылынна. Россия тустууга Федерациятын көҕүлээһининэн “Борьба в школу” хамсааһын дойду үрдүнэн бара турар. Аан дойдутааҕы UWW тустуу тренердэрин хамыыһыйатын чилиэнэ, Россия сүүмэрдэммит хамаандатын тренерэ Петр Петрович Юмшанов ити бырайыакка улахан өйөбүлү, көмөнү оҥорор. Итинник “форматтаах” күрэхтэһии олоххо киллэриллиитигэр Саха сирэ бастакы саҕалааччылартан биирдэстэринэн буолар. “Мархалар аан бастаан саҕалаатылар” диэн быһаарар тустууга аналлаах 3 № оҕо спорт оскуолатын дириэктэрэ, көҥүл тустуу уонна хапсаҕай маастара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна спорка туйгуна Василий Васильевич Уйгуров.
“Салгыы, өссө күүскэ сайыннараммыт, оскуолаларга элбэх оҕону тустуунан дьарыктааммыт улахан тустууктары таһаарыахтаахпыт диэн сыаллаах-соруктаах үлэлии сылдьабыт. “ДЮСШ-3” иһинэн биэс филиаллар үлэлииллэр. 700-чэкэ оҕо дьарыктанар. Көрдөрүүлэрдээхпит. Уолаттарга аан дойду чөмпүйүөнэ, Европа призердара бааллар. Россия чөмпүйүөннэрэ, призердара элбэхтэр. Куоракка тустууну сайыннарарга былааннаах үлэ барар”,- диир биэс филиаллардаах спортоскуола дириэктэрэ. Тустууну өйүүр, күрэхтэһиилэри ыытар Марха оскуолатын дириэктэригэр Мария Стручковаҕа махталын биллэрдэ.
Турнир үөрүүлээхтик аһыллыытыгар аатырбыт бөҕөстөр, саха тустуутугар өрөгөйү аҕалбыт ССРС спордун үтүөлээх маастардара Павел Павлович Пинигин уонна Александр Николаевич Иванов бочуоттаах ылдьыттар быһыытынан кыттыыны ыллылар, тустуук оҕолору эҕэрдэлээтилэр. Тустуунан дьиҥнээх эр дьон дьарыктаналларын, тустуу чөмпүйүөннэрэ спорка эрэ буолбакка тус олохторугар, талан ылбыт идэлэригэр, үлэлэригэр-хамнастарыгар эмиэ инники сылдьалларын, онуоха үчүгэйдик үөрэнии, бэрээдэги кытаанахтык тутуһуу, тимир дьиссипилиинэ, күүстээх дьарык, көрсүллэр ыарахаттартан толлубат буолуу, бэйэ иннигэр сыал-сорук туруорунуу тиэрдэллэрин эттилэр, тустууну көрө кэлбит төрөппүттэргэ, оҕолор эһээлэригэр, эбээлэригэр махтаннылар, оҕолор иннилэригэр үүнүү-сайдыы киэҥ аартыга арыллыбытынан эҕэрдэлээтилэр. Павел Павлович “Буду побеждать!” диэн бэйэтэ сөбүлээн туттубут тустуу албастарын туһунан суруйбут ис хоһоонноох саҥа кинигэтин кыайыылаах хамаанда оҕолоругар анаата.
Хамаандалар тустуук уолаттара бэрт сэргэх хапсыһыылары көрдөртөөтүлэр. Тустуу тренердэрэ сүрдээҕин кыһаллан эрчийбиттэр. Кыра саастаах уолаттар тустуу албастарын тутталлара, сатыыллара, харса суохтара сүрдээх. Бу туһунан РФ үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕин уонна физическэй культураҕа туйгуна, Киргизия Каба Улуу Кожомкул Бүтүн Сойуустааҕы турнир кыайыылааҕа, дьоһун алгысчыт, хапсаҕай маастара, Марха тустууга филиалын тренерэ Петр Петрович Черкашин турнир сүрүн судьуйатынан үлэлээтэ.
Турнир тэриллиитин туһунан, тустуу туһунан үгүһү билиһиннэрдэ. Бары оскуолалар тустуу программатынан үлэлииллэрин, сайдыыга туһуламмыт Бүтүн Россиятааҕы “Борьбу в школу” бырайыагы Петр Юмшанов Марха 1 № орто оскуолатыгар уонна 3 № спортоскуолаҕа саҕалыылларыгар сорук туруорбутун, бырайыагы биһириирин биллэрдэ. Марха филиалыгар тренердэр Иван Иванович Соркомовтыын иккиэлэр. Оҕолору тустуунан дьарыктааһын ымпыктаах-чымпыктаах, сындалҕаннаах үлэ буоларын, Мархаттан “Боотур оонньууларын” кыайыылаахтара, призердара оҕолор баалларын, “Борьбу в школу” хамсааһынынан өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн элбэх оҕо хабыллара буоллар сайдыы барарыгар саарбахтаабат.
Тустуу филиаллардаах куорат орто оскуолаларын хамаандалара “Эркин эркиҥҥэ” хамаандалар ыйааһыннарынан көбүөргэ утарыта кииртэлээн хапсыһыыларын түмүктэринэн, 25 № оскуола (дир.Мария Дмитриевна Кычкина, Николай Романович Крылов, Егор Семенович Друзьянов) бастаата. Бу оскуола дриэктэринэн үлэлээбит Иван Юрьевич Захаров “СВО-ҕа” барыан иннинэ тустууну саҕалаабытын санатар тоҕҕостоох. 1-кы № Марха оскуолата (дир. М.Н. Стручкова, тр. Петр Петрович Черкашин, Иван Иванович Соркомов) иккис, 33-с оскуола (дир.Прокопий Дмитриевич Батюшкин, тр.Черкашин Егор Иннокентьевич, Виктория Семеновна Алексеева-Барашкова) үһүс миэстэлэннилэр.
Д.Г. Новопашин аат. 10-с (дир.Надежда Александровна Новопашина, тр.Степан Егорович Афанасьев, Василий Николаевич Алексеев, Никита Николаевич Никифоров), М.Е. Николаев аат. 40-с (дир.Галина Васильевна Васильева, тр. Владимир Семенович Копырин, Эрчим Семенович Челбердиров), Сэбиэскэй Сойуус Геройа В.Д. Лонгинов аат. 18-с (лир.Алексей Кузьмич Петров, тр.Матвей Матвеевич Матвеев), Д.И. Ягодкин аат. 19-с (дир.Алексей Иванович Иванов, тр.Дмитрий Филиппович Иванов) оскуолалар көхтөөхтүк кытыннылар.
Кыайыылаах 25-с оскуола тустууга тренерэ Николай Романович Крылов санаатын кытта үллэстэригэр, үгүс уолаттар хотторуута суох тустубуттарын, оҕо уһуйаана саастаах уол “уот курдук ортотук” тустубутун, Богдан Алексеев, Георгий Некрасов, Рустам Соломонов үгүс кыайыы очколарын аҕалтаабыттарын, эрчийэр оҕолоро куоракка бастыылларын, миэстэлэһэллэрин, Алдаҥҥа буолбут Дальнай Восток турнирыттан мэтээллэрдээх кэлбиттэрин киэн туттан кэпсээтэ.
Мархаттан толуу, күүстээх көрүҥнээх Богдан Рубис, сылбырҕа Айтал Дмитриев, Али Абдуллаев былдьаһа-былдьаһа, илиилэрин уунан, “өттүктээһин”, атахха киирии”, тутуһа сылдьан үөһэттэн бырахсыы албастарын оҥортообуттарын, олимпиецтэр Павел Пинигин, Александр Иванов кэлэ сылдьыбыттарын, “кумирдарынан” Абдулрашил Садулаев, Лев Павлов, Виктор Лебедев буолалларын, турниртан астыммыттарын эттилэр.
Кыайыылаах уонна миэстэлэспит хамаандалар өйдөбүнньүк мэтээллэринэн, грамоталарынан, кубоктарынан, бастыҥнар П.П. Пинигин “Буду побеждать!” кинигэлэринэн, анал бириистэринэн наҕараадаланнылар. Дьиэлэригэр “илии тутуурдаах, өттүк харалаах” кыайыы-хотуу көтөллөөх, үтүө сонуннаах, үөрэ-көтө тиийэр буоллулар. Эҕэрдэлиибит!
Баһылай Посельскай
