кэриэһигэр бэтэрээннэргэ Саха сирин көҥүл тустууга чемпионата болҕомтону тарта. В.П. Керемясов аатынан 3 № оҕо спортоскуолатын саалатыгар 17 хамаандалартан 35-60 аҕам саастаах бөҕөстөр биэс бөлөхтөрүнэн күөн көрүстүлэр.
Чемпионат кыттыылаахтарын Өрөспүүбүлүкэ спорка миниистирин 1-кы солбуйааччы Гаврил Мохначевскай, биллиилээх бөҕөс, тренер бииргэ төрөөбүт быраата, Нам улууһун ытык олохтооҕо Владимир Алексеев эҕэрдэлээтилэр. Саха тустуута сайдыытыгар кылаатын киллэрбит, бэйэтин кэмигэр ССРС тустууга федерациятын чилиэнинэн, Саха Өрөспүүбүлүкэтин тустууга федерациятын бастакы президенинэн үлэлээбит, ССРС норуотун депутата, Россия үтүөлээх юриһа Макар Яковлев Саха сирин спорда балысханнык сайда турарын, спорка уһун үйэлэнии көстүүлэрэ баалларын, 90-80 саастаах Степан Абрамов, Степан Контоев хайыһар курдук уустук көрүҥҥэ Россия чөмпүйүөннэринэн буолуталаабыттарын, дуобаччыттарбыт 40 кыһыл көмүһү аҕалбыттарын, гроссмейстердар баалларын, тустуук ыччаттарга эрэлбит улахан эттэ. Бэтэрээннэри бочуоттуохтаахпытын, Саха сирин чөмпүйүөннэрэ аан бастаан Алквиад Иванов, Петр Попов, Альберт Захаров Сунтаартан тахсыбыттарын, онтон тустуу сайдыбытын; историяны, бастыҥнар биографияларын билиэхтээхпитин, аҕам саастаахтар спорка хаһан баҕарар холобур буолалларын; 72 саастаах Ефрем Ефоремов күн бүгүнүгэр диэри туста сылдьарын, бэтэрээн диэн улахан чиэс, бочуот буоларын бэлиэтээтэ, үчүгэй бэлэмнээхтэр кыайалларыгар баҕа санаатын биллэрдэ.
Аан дойду бэтэрээннэрин чөмпүйүөннэригэр уонна призердарыгар Алексей Николаевка, Петр Осиповка, Вадим Даниловка, Василий Пахомовка, Николай Григорьевка норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастарын, Россия чөмпүйүөнүгэр Николай Ивановка Россия маастарын бэлиэлэрин уонна дастабырыанньаларын туттарыы үөрүүлээх түгэнэ буолла. Суолталара улахан, толорорго уустук. Ити туһунан чемпионат сүрүн судьуйата, Иннокентий Кочкин, Федот Соловьев, Василий Алексеев курдук бэтэрээннэргэ аан дойду чөмпүйүөннэрин, призердарын таһаартыыр түмсүүлээх 3 № оҕо спортоскуола дириэктэрэ Василий Уйгуров кэпсээтэ.
Быйылгы чемпионат састааба күүстээҕин, күүскэ тустубут биллиилээх бөҕөстөр кыттыыны ылалларын, бу чемпионат түмүгүнэн Москваҕа буолар Россия бэтэрээннэрин чемпионатыгар сүүмэрдээһин оҥоһуллуохтааҕын, онтон салгыы, Иордания Оман куоратыгар аан дойдуга чемпионата күүтэрин, инники өттүгэр аҕам саастаах бөҕөстөрбүт миэстэлэспиттэрин, ыччаттарга холобур көрдөрөллөрүн, барыбытыгар киэн тутууну үөскэтэллэрин иһитиннэрдэ.
1-кы Манчаары спартакиадатын хапсаҕайга уолаттарга чөмпүйүөнэ, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастарын үрдүк аатын ылары ситиспит, Горнай улууһун Бэрдьигэстээҕиттэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тутааччыта Василий Пахомов: “Тустуунан 1965 с. ахсыс кылаастан Саха АССР үтүөлээх тренерэ Илья Васильевич Павловка дьарыктаммытым. Ситиһиилэрим диэн, армияҕа спортротаҕа Илья Фурунжиевка эрчиллэн буһууну-хатыыны ааспытым, ССРС Сэбилэниилээх Күүстэригэр бэһис миэстэ, Бүтүн Сойуустааҕы турнирга ахсыс, 1972 с. “Урожайга” Сахаачча бирииһигэр бастаабытым, Дальнай Восток, Сибиир чемпионатыгар үһүс буолбутум. Илиибин эчэтэммин тохтообутум. 2014 с. Федот Архипович Соловьев көҕүлээн бэтэрээннэргэ күрэхтэһээри эрчиллибитим. Өрөспүүбүлүкэҕэ иккис, Россияҕа бастаабытым, аан дойду чемпионаттарыгар кыттаммын, 61-65 саастаахтарга Сербияҕа, Грецияҕа уонна Польшаҕа 66-69 саастаахтарга боруонса мэтээллэри ылаттаабытым. “Международник” аатын ыламмын үөрэн, долгуйан турабын. Ф.А. Соловьевка, И.С. Кочкиҥҥа улаханнык махтанабын. Спортан тэйбэппин, сарсыарда аайы сэрээккэлиибин. Сааһым тухары тутуу үлэһитэбин, элбэх детсадтары, оскуолалары туттум”.
Саамай ыарахан 130 кг ыйааһыннаахтарга аан дойду чөмпүйүөнэ, Ньурба бухатыыра Алексей Николаев эмиэ норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт мааср аатын ылла: “Былырыын Венгрияҕа аан дойду ветераннарын чемпионатыгар 50-54 саастаахтаахтарга бастаабытым. Монголу, турогы, финалга америнканеһы кыайбытым. Илиитигэр олус күүстээ турок бөҕөһүн атахтааммын кыайбытым. Үс сыл кичэллээх дьарык быһаарбыта. Монглиянан, Беларуссиянан тустубутум, Көрдөрүүлэр өр күүттэрбэккэ кэлбиттэрэ. Рязаньҥа греко-римскэйгэ абсолютнайга бастаабытым. Күннээҕи режими тутуһар тимир бэрээдэк көмөлөстө. Хапсаҕайга “Сахаада” маастарын, көҥүл тустууга БАМ Көбүөрэ Бүтүн Россиятааҕы турниры кыайаммын Россия маастарын толортообутум. Эрдэ Ньурбаҕа, Сангаарга, Өлүөхүмэҕэ Георгий Коркиҥҥа тустуунан дьарыктаммытым. Элбэхтик сүүрэбин. Идэбинэн пожарникпын. Инженербин. Билигин кэргэмминээн “Унты здесь” маҕаһыыҥҥа үлэлиибит. Кэлэн атыылаһыҥ. Күн өрүү-өрүү эрчиллэбин. Бэс ыйыгар Россия ветераннарын чемпионатыгар кыттыам. Манна ыарахан ыйааһыннаах уолаттардыын хардарыта көмөлөсүһэбит. га көмөлөһөбүн. 80-100 кг уолаттар бааллар, Никита Валеевтыын “спаррингалаһабыт”. Бырабыыталыстыба аҕам саастаах тустууктарга көҥүл тустууга болҕомтотун уурара буоллар. Аҥардас хапсаҕайынан тустуу сайдыбат. Физиологияттан элбэх тутулуктаах. Тэтимнээх хамсаныыларга, техникаҕа, координацияҕа болҕомтону уурар сөп дии саныыбын. Оскуорас күүһү баһыйар. Сүүрүүлэр, эмискэ тоҕута түһүүлэр (рывоктар) элбэҕи быһаараллар”.
Россия студеннарын чөмпүйүөнэ, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Александр Птицын (Мэҥэ-Хаҥалас) 70 кг 46-49 саастаахтарга бастаата: “Өрөспүүбүлүкэ бэтэрээннэрин көҥүл тустууга чемпионаттара 2023 с. буолбута. Бу чемпионат балаһыанньата эрдэ тахсыбыта. Киһи бэйэтин бэрэбиэркэлэнэн көрөрүгэр үчүгэй күрэхтэһии буолла. Тонускун тутаҕын. Былырыын Россия чемпионатыгар иккис буолбутум. Олорон, тохтоон хаалбакка тургутуна сылдьар үчүгэй. Тренердиир буоламмын, үлэм да барсар, заалтан тахсыбаккын. Утарсааччыларгын кытта сыл устата элбэхтик киирсэҥҥин, сааспытынан тэҥҥэ тахсан иһэбит. Бу сырыыга ыйааһыммытыгар үһүөбүт. Евгений Дьячковскайы (Нам) 9:1 баһыйан иһэммин, илиитин былдьаан, албас оҥороммун, ыраастык кыайдым. Күүстээх бөҕөһү, хапсаҕай бочуоттаах маастарын Айаал Павловы (Чурапчы) бастакы түһүмэххэ 1:0, иккис түһүмэххэ сэрэтиини миэхэ биэрбиттэрэ. “Рискуйдааммын” 30 сөк иһигэр албас оҥороммун оҥороммун, 4 баал ылбытым. Бэйэҕэ эрэл киирбитэ. Бүтэһигэр, аны кини “рискуйдаан”, эккирэтэ сырыттаҕына атахтааммын өссө икки баалы ыллым. Онон 7:1 кыайдым. Үчүгэй күрэхтэһии буолла, табаарыстаргын кытта көрсөн, кэпсэтэн. Бөлөхпүт элбэх буолан аҕыйахпыт, ыгыллыбаккын. Хапсаҕай курдук буолбатах, “настройун” атын. Тобуктуохха син. Сыыһа-халты да тахсыан тахсыан сөп. Эккирэтэн ситиэххин да син. Көҥүл тустуу быдан интэриэһинэй. Россия чемпионата от ыйыгар буолар. Кыттарбын-кыттыбаппын бириэмэ көрдөрүө”.
35-39 саастаах “эдэр” бэтэрээннэргэ 62 кг Россия спордун маастара, Бүтүн Россиятааҕы категориялаах судьуйа Вячеслав Кривошапкин (Дьокуускай) сэкэрэтээрдиирин быыһыгар Россия, Европа, аан дойду түһүлгэлэрин кыайыылааҕа Михаил Захаровы (Уус-Алдан) кыайбыта соһуччу буолла.
70 кг аан дойду уонна Россия чөмпүйүөнэ Болугур Уххан (Амма) киириилээх-тахсыылаах хапсыһыылары көрдөрдө, бастаата. 78 кг Тарас Неустроев (Мэҥэ-Хаҥалас), 88 кг Сурдолимпийскай оонньуулар чөмпүйүөнэ, Россия спордун үтүөлээх маастара Василий Стрекаловскай (Уус-Алдан) сыыһа-халты хамсаныылары оҥорбокко, кылааһа үрдүгүнэн кыайыыны ситистэ.
40-44 саастаахтарга 62 кг Андрей Иннокентьев (Ньурба ) – аан дойду боруонса призера; 70 кг Олесов Николай (У-А) – Россия Кубогын хаһаайына; 78 кг хапсаҕайдьыт Гаврил Чаприн (Томпо-Амма); 88 кг Халилов Музафар (Дьокуускай); 46-49 саастаахтарга 62 кг Бүтүн Россиятааҕы турнирдар кыайыылааҕа Александр Корякин (Дьокуускай); 70 кг Россия студеннарын икки төгүллээх чөмпүйүөнэ, нор.икки ард.кыл.спорт маастара Александр Птицын (Мэҥэ-Хаҥалас); 78 кг нор.икки ард.кыл.спорт маастара Николай Иванов (Таатта); 88 кг хапсаҕайга Манчаалы чөмпүйүөнэ Алексей Некрасов Алексей (Дьокуускай); 100 кг Саха сирин хапсаҕайга абсолютнай чөмпүйүөнэ Христофор Христофоров (Таатта) сыралаах, кытаанах хапсыһыыга Сергей Тироны (ЯКШИ) сэниэтин эһэн баһыйда. 130 кг Гаврил Михайлов (Сунтаар) бастаата.
Итинтэн атын бөлөхтөргө 70 кг Василий Оконешников (Уус-Алдан); 78 кг ССРС күүстээх маастара Михаил Тихонов (Мэҥэ-Хаҥалас) кыайыыны ситиһэн “буораҕа кураанаҕын” көрдөрдө; 88 кг Алексей Михайлов (Сунтаар); 130 кг Алексей Николаев (Дьокуускай); Бэйэлэрин кэмнэригэр икки күүстээх маастардар 62 кг Захар Дьячковскай (Дьокуускай) уонна Егор Красильников (Чурапчы) күөн көрсүһүүлэригэр киин куорат маастара баһыйда; 70 кг Валериан Неустроев (Мэҥэ-Хаҥалас) уопуттаах маастар Ефрем Ефремовтыын хапсыһыылара сүрдээх тыҥааһыннаахтык ааста. Валериан Неустроев бүтэһик мүнүүтэ хаалыар диэри 3:0 баһыйтаран иһэн харса суох үлэлээн, ахсааны 4:3 оҥордо! Онтон, Ефрем Ефремов утарсааччытын атахха ыстанан киирэн охторорун кытта бириэмэ бүтэн, хотторуу хомолтотун биллэ. “Челлендж” бырахтылар да туһалаабата. Онон, Валериан Неустроев кыайыы үөрүүтүн биллэ! 78 кг Роман Оконешников (Чурапчы); 88 кг Егор Винокуров (Булун); 100 кг Николай Баттахов (Амма); 130 кг Андрей Александров (Үөһээ-Бүлүү) бастаатылар.
Көҥүл тустуу маастардара хапсаҕайдьыттары кыайталаатылар. Бастыҥнар бэс ыйыгар Россия чемпионатыгар кыттыахтара. Бэйэлэрин туруктарын бөҕөргөтө сылдьар, чөл олох аргыстаах аҕам саастаах бөҕөстөр “буорахтарын кураанах” илдьэ сылдьаллара астыннарда, үтүө санааны үөскэттэ.
Баһылай Посельскай
