Икки спортивнай оскуолалаах бөһүөлэк өлгөм куһунан-балыгынан аһатар “Эбэ” уҥуор Д.П. Коркин аатынан аатырбыт оскуола-интэринээт уонна физкультура-спорт института, аллара - Вячеслав Павлович Карпов аатынан оҕо спортоскуолата бааллар. “Федотов” спортсаалатыгар базаланар В.П. Карпов аатынан спортоскуолаҕа дьоро түгэн буолла. Вячеслав Карпов көҥүл тустууга оҕолорго Сэбиэскэй Сойууска чөмпүйүөннээбитэ 60 сылыгар “Карпов нэдиэлэтэ” үгүс кэрэ-бэлиэ дьаһалларынан доҕуһуолланна.
Быыстапка-стендэ
Александр Иванович Федотов аатын сүгэр культурнай-спортивнай комплекска киирээти кытта уун-утары, кичэллээхтик оҥоһуллубут Карпов стендэтэ сырдыы күлүмүрдүүр. Аатырбыт бөҕөс олоҕун суолун, ситиһиилэрин көрдөрөр үгүс хаартыскалардаах, сэдэх докумуоннардаах таас стеллажтар, витриналар дириҥ ис хоһоонноохтор. Слава Карпов эдэр-эмэн саастарыгар тустуунан дьарыктаммытын, күрэхтэспитин тустарынан бэйэтэ суруйталаабыт альбомнара, бэлиэтэммит блокноттара болҕомтону тардаллар.
Болдьоммут кэмҥэ стендэ аһыллыытын кэрэһэлээн, Вячеслав Карпов олоҕун аргыһа Татьяна Петровна, В.П. Карпов аатынан спортоскуола дириэктэрэ Александр Романович Неустроев, улуус баһылыгын социальнай дьыалаларга солбуйааччы Мария Филипповна Кронникова стендэ аһыллыытын лиэнтэтин быстылар.
Мария Филипповна, Александр Романович, Татьяна Петровна , Д.П. Коркин аатынан тустуу музейын дириэктэрэ Егор Васильевич Пудов эҕэрдэ, махтал тылларын эттилэр. Ону сэргэ, Вячеслав Карповы кытта үөрэммит, дьарыктаммыт ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин чөмпүйүөнэ, Тааттаттан тиийэн кэлбит Гаврил Иванович Каприн:
“Мин интэринээт-оскуола оҕотобун. Туох-баар улуустар бары республикалаахтар, республика – Чурапчылаах. Карповы кытта бииргэ күрэхтэспит, бииргэ дьарыктаммыт дьоллоохпун. Киевскэй физкультурнай институтун бүтэрбитим, Германияҕа учууталлаабытым, ыал буоламмын Чурапчыбар, Тааттабар эргиллибитим. Славкалыын бииргэ күрэхтэһэрбит. Мин олохпор Карпов, Федосеев, Андросов, Аргунов курдук, дьон баар эбиттэриттэн сүрдээҕин киэн туттабын, үөрэбин. Чурапчы миэхэ сүрдээх элбэҕи биэрбитэ. Карпов ат сүүрүүтүн сөбүлүүрэ. Таатта Федерациятын салайарым. Биирдэ куорат ипподромугар кириэһилэҕэ олорон анньынан кэлэн, дьиэтигэр чэйдэтэ ыҥырбытыгар барсыбатахпыттан улаханнык кэмсинэбин. Барыа, суох буолуо дии санаабат этим. Олохпор ити көннөрүллүбэт көтүтүүм, ону билигин саас ырааттаҕын, күн-дьыл ааһан истэҕин аайы, билбэтэхпин, сылдьыбатахпын, көрбөтөхпүн диэн наһаа курутуйабын. Ол да буоллар, Чурапчы мин олохпор үйэлэргэ – Чурапчы! Барыгытыгар эҕэрдэ буоллун, Таатта дьонун-сэргэтин аатыттан, интэринээт-оскуоланы бүтэрбит уолаттар ааттарыттан!”.
Адамов Николай Николаевич – Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна спорка үтүөлээх физкультура учуутала, атах оонньуутугар Манчаары спартакиадатын абсолютнай чөмпүйүөнэ, В.П. Карпов биир дойдулааҕа: “Вячеслав Павлович Чакыр дьиҥнээх патриота этэ. 2000 сыллаахха спортивнай саала тутуллубутугар тустуу көбүөрүн, кэлин, тренажердары, волейбол, баскетбол мээчиктэрин, бэлэхтиирэ, спорт инвентаардарынан күүстээх этибит. Вячеслав Павлович аҕатынан төрүттэрэ-уустара бултаах-алтаах Амма өрүс тардыытыгар Бэрэ үрэх олохтоохторо. Эһээлэрэ Ороспо Уйбаан – Саввин Уйбаан диэн киһи төрөөн-үөскээн ааспыта. Илиитигэр күүстээх, атаҕар кыанар киһи. Ол Бэрэ төрдүттэн үс көстөөх Амма сиригэр таптыыр кыыһыгар түүннэри алта көһү барар-кэлэр номоххо сылдьар киһи. Биһи Миитиннэр, Адамовтар Ороспоттон төрүттээхпит. Вячеслав Павлович этэн турар: “Олоҕу олордум. Мин туспунан атыны кэпсиир дьон бааллар, ол иһин кинигэ суруйарга сананным”,- диэн. Уот харахха суруйбут, кистээбэккэ. Татьяна Петровнаҕа биһи Вячеславпытын өйөөбүтүн, илиитигэр көтөҕөн сылдьыбытын иһин махталбытын тиэрдэбит!”.
Быыстапка-стендэ сэдэх экспонаттарынан байытылынна. Вячеслав Карпов үгүс көлүөнэ бөҕөстөргө ааны аспыта. Тустуу сайдыытын саҥа кэрдиис кэмэ саҕаламмыта. Слава Карпов аата чаҕылхай ыҥырар сулус быһыытынан, кыайыылары, өрөгөйү түстээбитэ. ССРС тыатын сирин, РСФСР, Саха АССР чөмпүйүөннэрин, Тбилиси, Болгария, Италия норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдар кыайыылаахтарынан, призердарынан буолуталаабыта, “Бастыҥ техникатын иһин”, “Чулуу бөҕөс” анал бириистэри элбэхтик ылаттаабыта, “Карповтааһын албаһын” айбыта, тренердээбитэ, оройуонун спордун, өрөспүбүлүкэ спорка үрдүкү маастарыстыба Оскуолатын салайбыта, спорт сайдыытын өйүүр Фондаҕа президеннээбитэ, сахаттан бастакы дуобат гроссмейстерэ Александр Азаровка тренердээн Аан дойду боруонса призерунан буоларын ситиспитэ, өрөспүүбүлүкэ дуобакка-саахымакка Киинигэр дириэктэрдээбитэ. “Бүдүрүйбүт да көнөрүн” тус-бэйэтин олоҕун суолунан бар-дьонугар итэҕэппитэ, булгуруйбат кытаанах санаатын, кыайыыга дьулуурун арылхайдык көрдөрбүтэ.
Физическэй культура уонна спорт эйгэтигэр Д.П. Коркин аатынан Государственнай бириэмийэ лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ФКС үтүөлээх үлэһитэ, “Гражданскай килбиэн” бэлиэ, ССКП уобаластааҕы Кэмитиэтин, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Аҕа Баһылыгын Грамоталара, Чурапчы улууһун уонна Чакыр нэһилиэгин ытык олохтооҕо дьоһун ааттара, Дьокуускай куорат “Бочуотун Кинигэтигэр” киллэриллибитэ улахан ситиһиилэрин мэктиэлэрэ.
Үөрүүлээх быһыыга-майгыга
Чурапчы онус кылааһын үөрэнээччитэ Слава Карпов 1965 сыллаахха Дагестан Махачкала куоратыгар оҕолорго көҥүл тустууга ССРС чөмпүйүөнүн үрдүк аатын ылыытыгар аналлаах өрөспүүбүлүкэ оҕолорго турнира үөрүүлээхтик аһыллыытыгар “Уруй-айхал!” тыллара дуораһыйдылар. Улуус үөрэҕин салаатын начальнига Юрий Павлович Посельскай, физическэй культура уонна спорт управлениетын начальнига Дьулус Васильевич Егоров, Д.П. Коркин иитиллээччитэ, В.П. Карпов уола Павел Вячеславович, турнир сүрүн судьуйата Иннокентий Семенович Посельскай күрэхтэһии кыттыылаахтарын эҕэрдэлээтилэр.
Чуолаан, оҕолорго ССРС чөмпүйүөнэ Семен Семенович Морфунов кыайыы улахан үлэттэн кэлэрин, Слава Карпов солообут суолунан, холобурунан элбэх уолаттар ССРС, аан дойду, олимпийскай оонньуулар чөмпүйүөннэринэн буолбуттарын, үтүөлээх тренердэр тахсыбыттарын, институт баар буолбутун, “Мощь Карпова” дэппит эт-сиин өттүнэн күүһүн-уоҕун, “Карповтааһын” албаһын айбытын, киһилии үтүө майгыннын, киэҥ билиитин-көрүүтүн;
В.П. Карпов төрөөбүт-үөскээбит Чакырын нэһилиэгин баһылыга Константин Иннокентьевич Лебедев нэһилиэк дьоно-сэргэтэ туруорсууларынан спортоскуолаҕа Карпов аата иҥэриллибитигэр С.А. Саргыдаев баһылыктаах улуус салалтатыгар махталын биллэрдэ, Карпов уулуссата баарын, музей киллэриллэн эрэрин, турнирга аҕыс оҕо туста кэлбитин, Чакыртан ССРС, Россия чөмпүйүөннэрэ тахсыбыттарын, үйэтитиигэ үлэлэр ыытыллалларын иһитиннэрдилэр.
Ахтыы киэһэтэ
С.А. Новгородов аатынан Чурапчы орто оскуолатыгар Вячеслав Карповы кытта бииргэ үөрэммит, тустуунан дьарыктаммыт аҕам саастаах ветераннар кылаастар чаастарыгар, “Карпов уруоктарыгар” сылдьыталаатылар, үөрэнээччилэри кытта көрүстүлэр. В.П. Карпов туһунан кэпсээтилэр, ыйытыыларга хоруйдаатылар.
Ахтан-санаан ылыы киэһэтин Д.П. Коркин иитиллээччитэ, улуус спордун историятынан дьарыктанар, В.П. Карпов аатынан оҕо спорт оскуолатын методиһа Виктор Семенович Дьяконов салайан ыытта. Ахтыыны элбэх киһи оҥордо. Улуус баһылыгын 1-кы солбуйааччы Рустам Романович Данилов, үөрэх салаатын начальнига Юрий Павлович Посельскай; физкультура-спорт управлениетын начальнига Дьулустаан Васильевич Егоров, Саха Өрөспүүбүлүкэтин спорка музейын дириэктэрэ, Д.П. Коркин иитиллээччитэ, ССРС спордун маастара Михаил Егорович Друзьянов Саха сирин 1-кы Президенэ М.Е. Николаев Вячеслав Карповы үрдүк билинэн, сыаналаан, куоракка ыҥыран квартира биэрэн, өрөспүүбүлүкэ таһымнаах үлэлэргэ анаан, хаста да төхтүрүйэн улаханнык өйөөбүтүн;
Д.П. Коркин иитиллээччитэ, Д.П. Коркин аатынан спорт музейын дириэктэрэ Егор Васильевич Пудов Слава 1957 с. интернат аһыллыаҕыттан Мындаҕаайыттан кэлбитин, ураты стиллээх тустуугун, оройуон спордун салайбытын, дьону кытта истиҥник кэпсэтэрин, булугас өйүн, Омар Хайям, Ойуунускай хоһооннорун ааҕан салыннарарын, үчүгэйдик ыллыырын, дэлэй кэпсээннээҕин, көрдөөҕүн-күлүүлээҕин, сэргэхситэрин, быыстапка-стендэ байытылла туруоҕун; Д.П. Коркин иитиллээччитэ, ССРС оҕолорго чөмпүйүөнэ, икки төгүллээх үрүҥ көмүс призера, Аан Дархан оһуохайдьыт, алгысчыт Морфунов Семен Семенович саха бөҕөстөрө аан дойду, олимпийскай оонньуулар чыпчаалларыгар ааны аспытын; Карпов аатынан спортоскуола дириэктэрэ Александр Романович Неустроев Чурапчы орто оскуолатын бүтэрэр үөрэнээччилэргэ спорка, общественнай олоххо эргиччи талааннаах үөрэнээччилэргэ стипендия ананарын; уола Павел Вячеславович Карпов эҕэрдэлээтилэр, махталларын биллэрдилэр.
Улахан тапталга куустаран
Аатырбыт бөҕөс олоҕун аргыһа, Татьяна Петровна Карпова Слава киһи быһыытынан үтүө өрүттэригэр санаатын кытта үллэһиннэ. Славалыын биир кылааска үөрэммиттэрин; оччолортон дуоспуруннааҕын, сыаллааҕын-соруктааҕын, көрү-нары батыспатын, музейдарга, театрдарга сылдьарын сөбүлүүрүн, үчүгэйдик ыллыырын, үҥкүүлүүрүн, дуобаттыырын, көрүдьүөстээх кэпсээнньитин, кылаастарыгар бастыҥын; кинигэ, хоһоон ааҕарын; тустууну наһаа өрө тутарын, тренердэрэ Д.П. Коркин “Саханы аатырдыахтааххыт” диирин чиҥник иҥэриммитин;
наһаа дьиэмсэҕин, күннээҕи режими кытаанахтык тутуһарын, олус сылаас сыһыаннаахтарын, ис-сүрэхтэриттэн истиҥник кэпсэтэллэрин, тыл аҥаарыттан өйдөһөллөрүн; чугас доҕоро Сахаачча 1969 с. хомолтолоохтук өлөн, онтон 1970 с. ийэтэ күн сириттэн күрэнэн улахан охсууну ылбытын, аймаммытын, арыгылыы сылдьыбытн, онтон уола Павлик кэлбитигэр “оҕом аҕата арыгылыырын көрүө, билиэ суохтаах”, “арыгы сахаларга барбат” диэн санаатын күүһүнэн тохтообутун, кинини батыһаннар элбэх табаарыстара испэт суолга турбуттарын; олус чиэһинэйин, кырдьыксытын, сыыһаны-халтыны сөбүлээбэтин, хайа да дьахтар кэргэнэ арыгылыырын сөбүлээбэтин, ыччаттар арыгыны батыспатынар диэн санааттан, “үрүҥ-хара” охсуһууларыгар кырдьык кыайыан сөбүн дьон билэрин туһугар, онтон сылтаан Егор Неймоховтыын тустуук дьылҕатын арыйан көрдөрөр кинигэ суруйбуттарын; кэргэнниилэр санаа атастаһаллара, олоххо эр санааланыы, олоххо тардыһыы суолталарын тустарынан кэпсээбитэ барыбыт сүрэхпитин долгутта.
Тустуу уонна дуобат түһүлгэлэригэр
В.П. Карпов умсугуйан дьарыктаммыт көрүҥнэригэр тустуу уонна дуобат күрэхтэһиилэрэ сэҥээриини үөскэттэ. Аҕыс улуустартан 246 тустуук оҕолор икки күн тилэри ким үчүгэй бэлэмнээҕин быһаарсыыларыгар үчүгэй бэлэмнээхтэр кыайыы үөрүүтүн биллилэр. 8-9 саастаахтарга 19 кг ыйааһыннаахтартан саҕалаан, Миша Скрябин (Амма), Роберт Троев (Уус-Алдан), Айсен Седалищев (Ньурба), Володя Андреев (Дьокуускай), Аятмар Яковлев (Дьокуускай), Игорь Щемяков (Дьокуускай), Эльдар Стрекаловскай (Мэҥэ-Хаҥалас), Саид Абдураков (Томпо), Артемий Ефремов (Дьокуускай), 38-48 кг ыарахан ыйааһыннаахтарга Богдан Балаганскай (Дьокуускай); 10-11 саастаахтарга 26 кг Гарик Иннокентьев (Дьокуускай), Овик Иннокентьев (Дьокуускай), Ньургун Слепцов (Ньурба), Харысхал Саввинов (Дьокуускай), Аярган Яковлев ( Дьокуускай), Вивиан Гаина ( (Чурапчы), Владимир Васильев (Дьокуускай), Виктор Моторин (Томпо), Эрхан Васильев (Ньурба), 50 кг үөһэ ыйааһыннаахтарга Баир Хоргатханов (Мэҥэ-Хаҥалас) кыайыылары ситистилэр.
Дуобакка дьахталларга 9 кылаас үөрэнээччитэ Собакина Аина бастаата, эр дьоҥҥо спорт маастара Иван Новгородов бастаатылар. 11 кылааска үөрэнэр Аан дойду чөмпүйүөҥкэтэ Алексанлра Рожина 26 дуоскаҕа сеанс оонньотон 20 кыайыыны ситистэ.
Вячеслав Карпов албан ааттаах суолун батыһааччылар элбии турдуннар!
Баһылай Посельскай
