Сүүрүүнэн дьарыктанааччылар кэккэлэрэ кэҥээн иһэр. Далааһыннаах дьаһаллар ыытыллаллар. Өймөкөөҥҥө “Тымныы эргимтэтэ” марафоҥҥа 150-чэ кыттааччы омук дойдуларыттан уонна Россия 44 регионнарыттан 42 кыраадыстаах бытарҕан тымныыга сүүрдүлэр. Ити кэмҥэ даҕаспытынан Дьокуускайга “Триумф” спорка уораҕайыгар 200-н тахса быһыйдар өрөспүүбүлүкэ чемпионатыгар илин-кэлин түһүстүлэр.
Чемпионат аһыллыытыгар спорт миниистирин солбуйааччы Гаврил Мохначевскай, маассабай спорт управлениетын начальнига Роман Оконешников, чэпчэки атлетика федерациятын президенэ Анатолий Кырджагасов, сүрүн судьуйа Сергей Гуляев эҕэрдэлээтилэр.
Бастыҥ федерация
Спорт сайдыыны ылыыта салайааччытыттан улахан тутулуктаах. Саха Өрөспүүбүлүкэтин чэпчэки атлетикаҕа федерациятын президенинэн Кырджагасов Анатолий Андреевич, толорооччу дириэктэринэн марафоҥҥа норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, Россия чөмпүйүөнэ Василий Афанасьевич Спиридонов хамсатыылаахтык үлэлииллэр.
Анатолий Кырджагасов санаатын кытта үллэһиннэ: “Кырдьык, билигин чэпчэки атлетика өрөгөйдөөн турар. Ону “Бастыҥ федерация” аатын сүгэн сылдьарбыт да элбэҕи этэр. Ааспыт сайын “Олоҥхо марафона” программалаах 100 км сиргэ сүүрүүгэ Россия чемпионатын аан-бастаан тэрийэн ыыппыппыт. Үс хамаанданы туруорбуппут. Василий Лукин чөмпүйүөн үрдүк аатын ылбыта. Быһыйдарбыт, тренердэрбит көдьүүстээхтик үлэлииллэр. Россия сүүрэр суолларыгар бастыыллар, үс иһиттэн түспэттэр. Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы, Таатта, Хаҥалас, Ньурба улуустарыгар сүүрүү кулууптара күрэхтэһиилэри тэрийэллэр, үчүгэй көрдөрүүлээхтэр. үлэлииллэл. Нэһилиэнньэ үгүс араҥатын көҕүлүүллэр. Дойдуга чэгиэн-чэбдик олоҕу тутуһар регионунан биллэбит. Өймөкөөҥҥө норуоттар икки ардыларынааҕы таһымнаах Бүтүн Россиятааҕы “Тымныы эргимтэтэ марафон” уонна Дьокуускайга өрөспүүбүлүкэ чемпионата биир кэмҥэ элбэх кыттааччылардаах ыытылыннылар. Александр Моедо 50 км ультра-марафоҥҥа бастаабыта сүүрүүгэ улахан интэриэс баарын арылхай көстүүлэрэ. Бэйэм эмиэ марафонунан дьарыктаммытым сэттэ сыл буолла. Барыта 30-ча марафоҥҥа сүүрдүм. Федерация сүүмэрдэммит хамаанда сүүрүктэригэр экипировканан, күрэхтэһиилэргэ барар-кэлэр айаннарыгар, витаминизацияҕа көмөлөһөр”.
“Тымныы эргимтэтин марафона”
Томтор бөһүөлэгэр тохсунньу 16 күнүгэр буолан ааспыт “Тымныы эргимтэтэ - Өймөкөөн” VII норуоттар икки ардыларынааҕы таһымнаах экстремальнай сүүрүүлэргэ үчүгэй бэлэмнээхтэрин, тулуурдаахтарын, булгуруйбат эр санаалаахтарын көрдөрдүлэр. Эт-хаан кытаанах тургутуутун бэккэ аастылар.
5 км 18-25 саастаах эр дьоҥҥо Никита Неустроев (Өймөкөөн), 26-30 сс. Мизуки Тахакаси (Япония), 56-60 сс. Павел Баскир (Москва), 61-65 сс. Дмитрий Артемьев (Дьокуускай), 76-80 сс. Ион Васильев (Нам), дьахталларга 36-40 сс. Надежда Ильина (Дьокуускай), 41-45 сс. Елена Васина (Татарстан), 61-65 сс. Марфа Шарина (Орто-Халыма), 66-70 сс. Галина Павлова (“Киэргэ” ю.м.), 71-75 сс. Анастасия Колесова (Таатта), 76-80 сс. Мария Неустроева (Мэҥэ-Хаҥалас); 10 км 26-30 сс. Иван Ефимов (Дьокуускай), 31-35 сс. Артем Ефимов (Өймөкөөн), 41-45 сс. Иннокентий Васильев (Сунтаар), 51-56 сс. Любомир Борисов (Бүлүү), 61-65 сс. Семен Баишев (Өймөкөөн), 26-30 сс. дьахталларга Марина Рожина (Үөһээ-Дьааҥы), 31-35 сс. Тен Күннэй (Дьокуускай), 36-40 сс. Индилена Местникова (Өймөкөөн), 61-65 сс. Екатерина Маркова (Чурапчы), 71-75 сс. Ирина Дегтярева (Дьокуускай); 15 км 36-40 сс. Вячеслав Туманин (Благовещенскай), 31-35 сс. дьахталларга Ксения Петрова (Санкт-Петербург), 61-65 сс. Наталья Неустроева (Бүлүү), 66-70 сс. Валентина Доргуева (Дьокуускай) бастаатылар. 21 км полумарафоҥҥа Модун Санаа, 42 км Леонид Зыков (3 ч 58 мүн),
50 км (3 ч 28 мүн) Александр Моедо, Полина Слободчикова (4 ч 40 мүн) кыайыы көтөллөннүлэр.
Аан дойду спордун эйгэтигэр киэҥник биллэр дьон кэлэннэр дьоһуннук кытыннылар. Футболга Россия сүүмэрдэммит хамаандатын бастыҥ оонньооччута, хапытаана, Франция “Бордо”, Англия “Челси” кулууптарыгар ситиһиилээхтик оонньообут, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара,
50 саастаах Алексей Смертин (Барнаул) кэлэн кыттыыны ылбыта болҕомтону ылла. 50 км ультра-марафону дьоһуннук түмүктээтэ. Атаҕын тарбаҕын үлүппүтүн эмтээн, чөлүгэр түһэрбит быраастарга махталын биллэрэр.
Сир шарын билисэпиэтинэн иккитэ эргийбит хорсун айанньыт,
Таллиҥҥа оҕо спортоскуолатыгар тренердээн пенсияҕа тахсыбыт 71 саастаах Сергей Алексеевич Лыжин Дьокуускайга иккис сырыыта. 2000 с. айанын үгэнигэр сылдьара, сир шарын 316 хонугунан эргийбит кэмэ этэ. Бу сырыыга “Тымныы эргимтэтин марафонугар” 61-65 саастаахтарга бастакынан сүүрүүтүн түмүктээн, үөрүүтэ улахан. Историяны, географияны билэрэ сүрдээх, Саха сиринэн, дьонунан-сэргэтинэн киэн туттар.
Быйылгы 2026 сылга, биир дойдулаахпыт, үҥкүүһүт, алгысчыт, Россия уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа, Чурапчы улууһун уонна Мугудай нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо Дмитрий Егорович Артемьев, 5000 км сүүрэн Япония, Белоруссия, Москва, Санкт Петербург быһыйдарын кэннигэр хаалларан биэтэккэ бастакынан кэллэ. Сахатын сиригэр биллэриллибит “Культура сылыгар” бэртээхэй бэлэҕин оҥордо.
Сүүрүү туһатын туһунан 21.1 км “полумарафон” кыайыылааҕа Модун Санаа кэпсиир. Утумнаахтык дьарыктанан 120 кг ыйааһынын түһэрбит. Бастакы тренерэ Наталья Сотникова, билигин Алексадр Моедоҕа эрчиллэр. Өймөкөөҥҥө бастакы кыттыыта. Казань, Москва марафоннарыгар сүүртэлээбит. -49 тымныыларга сүүрэ сылдьыбыт. Салгыы киин куораттар уонна Дьокуускай марафоннарыгар кыттар санаалаах.
Марафон саҥа геройдара сыллата тахсан иһэллэр.
Өрөспүүбүлүкэ чемпионата
Дьокуускайга “Триумф” спорка уораҕайыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин кыһыҥҥы чемпионатыгар 18 улуустар, оройуоннар 200-чэкэ быһыйдара икки күн устата илин-кэлин түһүстүлэр. Соһуччу түгэннэр, саҥа ааттар баар буоллулар.
Хастыы да түһүмэхтэрдээх кылгас дистанциялар кыайыылаахтарын финалларыгар 60 м Айаал Иванов (Ньурба) 7,13 сөк, Маргарита Тумакова (Дьокуускай) 8,15 сөк көрдөрүүлэрдээх бастаатылар. Мас тардыһыыга аан дойду чөмпүйүөҥкэтэ Чурапчы институтугар үөрэнэр Саина Седалищева төһө да бириистээх миэстэҕэ тиксибэтэр, түһүмэхтэргэ тэтимнээх сүүрүүлэри көрдөрөн дэгиттэр күрэсчит быһыытынан сэргэхситиини үөскэттэ. Мас тардыһыытын тохтотон, сүүрүүнэн дьарыктанарга санаатын эппитэ оруннаах.
Өрөспүүбүлүкэ күүстээх быһыйдара Федор уонна Наталья Сотниковтар 15 саастаах уоллара куорат лицейин 8-с кылааһыгар үөрэнэр Сергей Сотников 200 м сиргэ сүүрүүгэ биэтэккэ 23,68 сөк түмүктээн, өрөспүүбүлүкэ чөмпүйүөнүн үрдүк аатын ылбыта эмиэ соһуччу түгэнинэн буолла. Дьахталларга Виктория Трифонова бастаата. Адаптивнай спорка Россия чөмпүйүөнэ Саргылан Семенов (Уус-Алдан) 400 м курдук олус уустук дистанцияҕа бастакынан куһугуратан кэллэ, 200 м иккис миэстэлэннэ. “Дыгын оонньууларыгар” бэркэ кыттыталаан, “баардааҕын” биллэрбит 18 саастаах Руслан Слепцов (Мэҥэ-Хаҥалас) иккис үчүгэй көрдөрүүлэннэ.
Норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Наталья Сотниковаҕа эрчиллэр Дьокуускай куорат лицейин 8-с кылааһын үөрэнээччитэ 14 саастаах Богдан Луценко 1500 (4.13 мүн) уонна 3000 м (8.58 мүн) сүүрүүлэргэ соһуччу улахан дьону бэйэтигэр сыһыарбакка, ырааҕынан хааллартаан кыайталаата. Сындыыстыы сыыйыллан, сүүрүүгэ сүгүрүйээччилэргэ кэрэ түгэни бэлэхтээтэ. Дьахталларга эмиэ оскуола оҕото Далаана Иванова бастаата.
Ыстаныылар көрүҥнэригэр дьахталларга өрөспүүбүлүкэ рекордсменката Валерия Олесова (Хаҥалас) уһуну ойууга 5 м 52 см, үстэ төхтүрүйэн ыстаныыга 12 м 78 см, эр дьоҥҥо Мэҥэ-Хаҥаластан атах оонньуутугар спорт маастардара, өрөспүүбүлүкэ рекордсмена Игорь Скрябин уһуну ойууга 6 м 99 см, Георгий Шергин үстэ төхтүрүйэн ыстаныыга 14 м 85 см түһүтэлээн бастаатылар.
Сытыы куотуһуулардаах орто уһун “стайерскай” дистанцияларга, дьахталларга 1500, 5000 м бастаталаабыт Елена Бурнашева (Мэҥэ-Хаҥалас) Казаньҥа буолар марафоҥҥа бэлэмнэнэрин, маастары толорор сыаллааҕын-соруктааҕын кэпсээтэ.
Эр дьоҥҥо 5000 м чөмпүйүөннээбит, маастарга кандидат Айсенбег Черепанов (Амма) эрэллээхтик бастаата. Россия чемпионатыгар кыттарга бэлэмнэрин иһитиннэрдэ.
Норуот хаһаайыстыбатын араас салааларыгар таһаарыылаахтык үлэлиир, спордунан утумнаахтык дьарыктанар аҕам саастаах быһыйдар эдэрдии эрчимнээхтэрин, туйгун туруктаахтарын көрдөрдүлэр, спорка уһун үйэлэниини итэҕэттилэр. Кыайыылаахтар аан дойду уонна Россия ветераннарын күрэхтэһиилэригэр туттуллар таблицаҕа олоҕуран очколары ааҕыыларынан таһаарылыннылар, абсолютнай чөмпүйүөннэринэн кимнээх кимнээх буолаллара быһаарылынна.
Холобур, 60 м уонна 200 м сүүрүүгэ 60 саастаах Илья Дыдаев ( Чурапчы) икки төгүллээх абсолютнай чөмпүйүөнүнэн буолла. “Дыгын оонньууларын” кыайыылааҕа 35 саастаах Леонид Филиппов 60 м көрдөрүүтэ төһө да ордугун иһин, иккис миэстэлэннэ. Дьахталларга 60 м Гульсина Адасько (48 с., Дьокуускай), 200 м Марина Федоренко (47с, Дьокуускай), 400 м Герасим Максимов (59 с., Горнай), Дария Федорова (58 с., Амма) абсолютнай чөмпүйүөннэринэн буоллулар. Өрөспүүбүлүкэ күүстээх быһыйа, Россия чөмпүйүөҥкэтэ Диана Адасько ийэтэ Гульсина, аҕата Виталий Адаськолар күрэхтэспит көрүҥнэригэр бириистээх миэстэлэргэ тигистилэр. Спортивнай дьиэ-кэргэн спорка удьуордааһын баарын чаҕылхай холобурунан буоллулар.
Ээдэр-эмэн саастарыгар өрөспүүбүлүкэ сүүрэр суолларыгар элбэх кыайыы көтөллөммүт, Чурапчы Болтоҥотун оскуолатын математикаҕа учуутала Ульяна Слепцова 1500 уонна 5000 м дистанцияларга тэҥнээхтэрин булбата.
Намтан суоппар идэлээх Василий Готовцев төһө да сааһыран баран сүүрүүнэн дьарыктаннар, 1500 уонна 5000 м тэтимнээх, сындалыйбат сүүрүүнү көрдөрдө, муҥутуур кыайыылаах аатын ылла. Сиэдэрэй оҥоһуулаах икки кыһыл көмүс мэтээллэринэн наҕараадаланна. Саха атаҕын оонньуутугар “Сахаада-спорт” маастара, 59 саастаах Уус-Алдан суоппара Андрей Бочкарев уһуну ойууга уонна үстэ төхтүрүйэн ыстаныыга бастаталаата. Спортивнай хаамыыга 1000 м 5 мүн 17 сөк түмүктээн Намтан 63 саастаах Александр Новгородов уонна Чурапчыттан 61 саастаах Евдокия Каженкина кыайыылары ситистилэр.
Ыраахтан көстөр салатовай формалаах “Бегомир” спорткулууп (тр. Ирина Кондакова-Осипова) үгүс быһыйдара бириистээх миэстэлэргэ тигистилэр. Геолог идэлээх Саргылаана Дмитриева санаатын кытта үллэстэригэр Ирина Осиповаҕа үһүс сылын сүүрүүнэн дьарыктанарын, хайыһарынан, кроссфитынан үлүһүйэ сылдьыбытын, “силовой” хаачыстыбалара көмөлөһөллөрүн, сүүрүүттэн дуоһуйууну ыларын кэпсээтэ.
Чемпионат илин-кэлин түсүһүүлээх, ыһыылаах-хаһыылаах, сытыы куоталаһыылаах 4х400 м эстафеталарынан түмүктэннэ. Эр дьоҥҥо Мэҥэ-Хаҥалас, Дьокуускай, Уус-Алдан; дьахталларга Дьокуускай, 5 № спортоскуола, Сунтаар быһыйдарын хамаандалара бастаатылар.
Быһыйдар бары сүүрүүнү, ыстаныылары таптыылларын, умсугуйан дьарыктаналларын, чэгиэн-чэбдик, чөл олоҕу тутуһалларын, көрдөрүүлэрин тупсарарга, кыахтаах өттүлэрэ Россия уонна омук дойдуларын сүүрэр суолларыгар дьулуһалларын биллэрдилэр.
Баһылай Посельскай
