Институкка Сахабыт сирин улуустарын бастыҥ ыччаттара, омук дойдуларыттан кытта тиийэн араас идэлэри баһылыыллар. Быйыл Улуу Кыайыы 80 сылыгар анаммыт 2025 сылы институт кэккэ боччумнаах ситиһиилэринэн бэлиэтиир. Бастатан туран, институт магистратураҕа отделын салайааччыта Светлана Степановна Гуляева Уһук Хоту тыйыс усулуобуйаҕа хамсаныы киһи этигэр-хааныгар туһалаахтык дьайарын итэҕэтиилээхтик көмүскээн, педагогическай наука докторын үрдүк аатын ылла! Институт преподавателиттэн саҕалаан, наука кандидатынан, онтон докторга тиийэ үүнэн-сайдан тахсыбыт үһүс (М.Д. Гуляев, Р.И. Платонова) учуонай-доктор буолла.
Кыһыл диплом ыллылар
Студеннар үлэлэригэр бэриниилээх преподавателлэргэ үөрэнэллэр. Ол чаҕылхай көстүүтүнэн, институту туйгуннук үөрэнэн бүтэрбит Алина Федорова, Лия Петрова, Киил Владимиров, Захар Черкашин Москваҕа ыҥырыллан тиийэннэр, от ыйын 14-15 күннэригэр, Россия спорка Миниистирэ Михаил Дегтярев илиититтэн кыһыл дипломнары ылан, дьоро түгэҥҥэ сылдьан кэллилэр.
Россия физкультураҕа-спорка 14 үрдүк үөрэхтэрин кыһаларын үөрэнэн бүтэрбит студеннар далааһыннаах түмсүүлэрэ аан бастаан тэрилиннэ. Граф Алексей Разумовскай XVIII-XIX үйэлэргэ туппут уһаайбатыгар Казакова уулуссаҕа киэҥ сири хабан спорт Министиэристибэтэ дойду спордун үүннүүр-тэһиинниир. Үрдүк үөрэх кыһаларын бүтэрээччилэри чиэстээһин программата баай ис хоһоонунан сөхтөрдө. Араас регионнар студен-ыччаттара Улуу Москва историческай миэстэлэринэн сырыттылар, киин куораты кытта билистилэр. Өйдөбүнньүк-пааматынньыктары, музейдары сэргээн көрдүлэр. Москваны аан бастаан көрөр үгүс ыччаттарга барыта сонун, кэрэ, сырдык буолла.
Киил Владимиров: “Чурапчыбын, интэринээт томторун ыччатабын. Чэпчэки атлетиканан, буулдьанан ытыынан, спорт прикладной көрүҥнэринэн дьарыктанабын. Дьиэ-кэргэним, убайым сабыдыалларынан иллэҥ кэммин үксүн үөрэхпэр анаатым. Олохпун учуутал үлэтигэр, оҕолорго аныыр баҕалаахпын. Институт миигин атын таһымҥа таһаарда. Дириҥ билиини иҥэрбит преподавателлэрбэр Татьяна Алексеевнаҕа, Марианна Алексеевнаҕа, Мария Васильевнаҕа, дипломум салайааччытыгар Любовь Константиновнаҕа уо.д.а., төрөппүттэрбэр махталым улахан. Институкка үөрэнэр, спордунан дьарыктанар усулуобуйа барыта баар. Научнай-практическай конференцияларга кытынным, элбэх дакылааттары оҥордум. Тиэмэм да олус интэриэһинэй – айылҕаҕа соҕотоҕун хааллахха хайдах тыыннаах хаалар ньымаларын туһунан. Аҕам кадровай булчут буолан уһуйбута элбэх. Дипломмун көмүскүүрбэр үгүс ыйытыыларга хоруйдаатым”.
Захар Черкашин: “Хоту Булунтан сылдьабын. Дьонум табаһыттар. Хотугу многоборьенан дьарыктанабын. Аркааны уонна сүгэни быраҕыыга маастар нуорматын оскуолаҕа үөрэнэр сылларбар толорбутум. Табаһыт буоламмын хотугу многоборье ньымаларын билэбин. Маҥнай утаа, институт иһинэн олимпийскай резервэ училищетыгар үөрэммитим. Институкка дьарыктанарга манеж, стадион, спортивнай саала, аһылыгар тиийэ оһуобай үчүгэй усулуобуйалаах. Истиҥ-иһирэх санаалаах “преподтар” үөрэтэллэр. Дипломнайым салайааччыта Марианна Васильевна Кардашевскайа. Дойдубар Тиксиигэ физкультура учууталынан үлэҕэ ыҥырбыттара, ону таһынан спорткомплекска тренердиэм. Хоту сайдыылаах оҕолор бааллар, маастардары таһаартыам. Салгыы магистратураҕа үөрэнэргэ быһаарынным. Күүскэ дьарыктанан Россияҕа кыттар соруктаахпын. Спорт олохпут ирдэбилэ”.
Алина Федорова: “Чурапчыбын. Оҕо уһуйаан – оскуола - институт биир кэлим үөрэх систиэмэтин иитиллээччитэбин. Институт иһинэн олимпийскай эрэл Училищены бүтэрбитим, бакалавргаүөрэммитим. Үтүөлээх тренердэргэ Николай Николаевич уонна Ая Ильинична Кычкиннарга дуобатынан дьарыктаммытым, Россия уонна аан дойду таһымнаах күрэхтэһиилэргэ кыттыбытым. Институкка физкультура учууталын салаатыгар үөрэнним. Дипломум тиэмэтэ дьарык кэнниттэн эти-сиини чөлүгэр түһэрии. Дьоҥҥо, спортсменнарга туһаны аҕалар үлэһит буолуохпун, науканан дьарыктанар баҕалаахпын. Москваҕа Олимпийскай чөмпүйөннэри кытта бииргэ сылдьыбыппыт умнуллубат”.
Лия Петрова: “Мэҥэ-Хаҥалас Чүүйэтиттэн сылдьабын. Буулдьанан ытыынан, төрүт ох саанан дьарыктанным. Иккиэннэригэр маастарга кандидаппын. Өрөспүүбүлүкэҕэ бастаабытым. Дипломнайым оҕо уһуйаан оҕолорун эттэрин-сииннэрин сайыннарыыга туһуланна. Ийэм Татьяна Васильевна уһуйаан иитээччитэ буолан онно практикаламмытым. Научнай салайааччым Светлана Степановна Гуляева, докторскайын көмүскээтэ. Институппутун олус таптыыбыт. Тугу саныырын барыта баар. Ытыыга аналлаах тиирдээхпит. Үрдүк стипендиялаахпыт. Тренердиэхпин баҕарабын. Майа спортоскуолатыгар үлэҕэ ыҥырбыттара. Онон, үлэм миэстэтэ баар. Магистратураҕа кэтэхтэн үөрэнэргэ сайабылыанньабын биэрбитим. Атырдьах ыйыгар биллиэхтээх. Москваҕа наһаа үчүгэйдик сылдьан кэллибит. “Человек идущий дэттибит”.
Студен-ыччаттар дойду тэбэр сүрэҕэр спорт миниистирэ Михаил Дегтярев илиититтэн дипломнарын ыланнар, бырааһынньыктыы быһыыга-майгыга тэриллибит үөрүүлээх Баалга кыттаннар, Улуу Россия былыргы уонна аныгы культуратын кытта алтыһаннар, сүөм үрдээн, кынат анньынан кэллилэр.
Төрүт күрэһи өрө тутан
Институт ректора Иннокентий Иннокентьевич Готовцев студен-ыччаттарын ситиһиилэрин, үөрүүлэрин кытта тэҥҥэ үллэстэн, Москваҕа бииргэ сылдьыһан, астыммытын биллэрдэ. Үтүө сонуна элбэх. Спорт Министиэристибэтин Коллегиятыгар кыттыыны ылбыт. Сыл түмүгэ көрүллүбүт. Россия спордун миниистирэ Михаил Дегтярев ааспыт сыл үлэтин-хамнаһын, туох-ханнык сыал-сорук турбутун билиһиннэрбит. Физкультура-спорт үрдүк үөрэхтэрин кыһаларын ректордарын мунньаҕар быйылгы үөрэх хампаанньатын хаамыытын көрбүттэр. Институттар бэйэлэрин программаларын көмүскээннэр, эһиилгиттэн программнай үбүлээһиҥҥэ киириэхтээхтэр. 2030-2036 сылларга инники сайдыыны торумнаан, Министиэристибэҕэ ситиһиилээхтик көмүскээтэхтэринэ, спорт Министиэристибэтиттэн үп-харчы көрүллүөхтээх.
Онон, Чурапчы института бара турар үлэҕэ ыкса сыстан, стратегическай систиэмэҕэ киирэн, институт инникитин хайдах үлэлиэхтээҕин-хамсыахтааҕын туһунан торумнары оҥортообут. Спорт национальнай көрүҥнэрин, ол иһигэр, мас тардыһыытын Россияҕа уонна аан дойдуга таһаарыыга туһулаан үлэлиэхтээх.
Тааттаҕа буолан ааспыт Манчаары 22-ис оонньууларын кэмигэр, Россия спорка Министиэристибэтин маассабай спорка Департаменын салайааччыта Максим Сергеевич Уразов, Россия национальнай көрүҥнэргэ уонна Олимпийскайа суох көрүҥнэргэ Кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Борис Владимирович Гришин ыыппыт төгүрүк остуолларыгар, Чурапчы института национальнай көрүҥнэри дойдуга сайыннарыыны ханнык хайысханан ыытыахха сөбүгэр кэпсэтии буолбута. Ол сүнньүнэн, Россия спордун салайааччылара Чурапчы института үөрэх, наука өттүгэр үүннүөн-тэһиинниэн сөп эбит диэн иһитиннэрбиттэрэ. Ону таһынан Чурапчы институтугар студеннары, солбугу бэлэмниир, Киини аһыахха сөп диэн түмүк оҥорбуттара. Үс көрүҥҥэ: ытыыга, көҥүл тустууга уонна чэпчэки атлетикаҕа Киини аһарга 2026-2027 сыллаах былааҥҥа киллэрэргэ диэннэр эппиттэрэ үөрүүлээх. Ити кэпсэтиилэргэ Чурапчы института программалары оҥорон түһэриэхтээх. Баһырхай үлэлэр күүтүллэллэр.
Институкка өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр күүстээх спортсменнар үөрэнэллэр, сорохтор бүтэрдилэр. Кинилэр ортолоругар бааллар быйылгы “Дыгын оонньууларын” уонна Манчаары оонньууларын кыайыылаахтара, призердара, саха дэгит күрэһин маастардара Тимофей Большаков, Айсен Ботуев, Алексей Созонов, Руслан Слепцов; хотугу дэгит күрэс маастардара Михаил Соловьев, Айаан Чоросов, Валентина Борисова, Егор Терентьев; охчут Данил Николаев; мас тардыһааччы Александр Брызгаев; хапсаҕайдьыт Айаал Павлов; сүүрүк-быһый Константин Драгунов; хабылык-хаамыска кыайыылааҕа Владислав Попов уо.д.а. спорду сэҥээрээччилэр үчүгэйдик билэллэр.
Институт ыҥырар, киириҥ!
Бу күннэргэ Чурапчы государственнай института 2025-2026 үөрэх дьылыгар абитуриеннары кытта үлэлиир. Үс хайысханан 185 ыччат үөрэххэ ылыллыахтаах. Орто үөрэх хайысхатыгар IX уонна XI кылааһы бүтэрбиттэри “Тренери” бэлэмниир хайысха, ону таһынан, “Физическэй культура” диэн физкультура учууталларын уонна “Социальнай үлэһиттэри” бэлэмниир хайысхаларга биир сыл уонна аҕыс ыйдаах үөрэххэ; Бакалаврга түөрт хайысханан: “Физическэй культура, спорт”, “ОБЖ (основы безопасности и жизнедеятельности” уонна “Педагогическай” (дошкольнай); Магистратураҕа “Физическэй культура” уонна “Дошкольнай” иһиттэн уонна кэтэхтэн икки-үс сыллаах үөрэхтэргэ үөрэтиэхтэрэ.
Ректор Иннокентий Готовцев этэринэн, институт сүрүннээн хоту улуустарга уонна Арктика улуустарыгар специалистары бэлэмнээһиҥҥэ үлэлиир. Үөрэх Министиэристибэтин кытта бииргэ үлэлээһин дуогабарын түһэрсибиттэр. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Аҕа Баһылыга Айсен Николаев уонна бырабыыталыстыба институт базата сайдыытыгар, чуолаан, учебнай-лабораторнай корпус эбии тутуутугар, спортивнай саалалары, манеһы, ытыы тиирин капитальнай өрөмүөннэрэ бара тураллар. Онон туох-баар табыгастаах усулуобуйа барыта оҥоһуллан, үөрэххэ киирэр ыччаттар бары уопсай дьиэнэн хаччыллыахтара. Стипендия түөрт көрүҥнэрэ үрдүүллэрэ күүтүллэр.
Чурапчы государственнай институтугар үөрэниҥ, спордунан дьарыктаныҥ, үүнүү-сайдыы аартыгын тутуһуҥ!
Баһылай Посельскай
